Επανέκδοση με αποκατεστημένη κόπια, έναν Σεπτέμβριο (του '99 νομίζω) στο σινεμά Ναβαρίνο. Που κι αυτό δυστυχώς έκλεισε και έγινε... γυμναστήριο! Τέλεια εικόνα και ήχος, απόλαυση να βλέπεις αυτό το αριστούργημα του Όρσον Γουέλς μέσα στη σκοτεινή αίθουσα. Τότε βλέπεις/νιώθεις/καταλαβαίνεις την πραγματική του αξία.
Η ιστορία που συγκλόνισε την Αμερική το 1924 με το φόνο ενός 14-χρονου νεαρού από δύο εικοσάχρονα παιδιά, τους Λίοπολντ και Λεμπ όπως έμειναν γνωστοί, αποτέλεσε υλικό για έμπνευση για αρκετούς δημιουργούς. Βασισμένη σ'αυτή την υπόθεση ανήκει και η ταινία Η θηλειά του Χίτσκοκ που κυκλοφόρησε το 1948. Πιο κοντά όμως στην πραγματική ιστορία αποτέλεσε το βιβλίο του συγγραφέα Meyer Levin, ο οποίος απλώς άλλαξε τα ονόματα αλλά κράτησε όλα τα υπόλοιπα και έγινε ταινία το 1959 με τον ίδιο τίτλο, Compulsion.
Η τελευταία ολοκληρωμένη κινηματογραφική ταινία του Orson Welles αποτέλεσε ένα παλιότερό του σχέδιο, που είχε προσπαθήσει να ανεβάσει στο σανίδι πριν τον πόλεμο. Πρόκειται για τον χαρακτήρα Φάλσταφ που δημιούργησε ο Σαίξπηρ και εμφανίζεται σε διάφορα κείμενα του βάρδου· έναν αρχιψευταρά, γλεντζέ χοντρό που παραμυθιάζει τους πάντες, αλλά διασκεδάζει με τους πάντες και χαίρεται τη ζωή. Ο μεσιέ Γουέλς λοιπόν πήρε αποσπάσματα από τα διάφορα έργα και έφτιαξε ένα καινούριο, το Καμπάνες του μεσονυχτίου. Ίσως η πιο μελετηρή ανάλυση του έργου του βάρδου. Γυρίστηκε στην Ισπανία με ισπανική χρηματοδότηση, συμμετείχαν διάφοροι διάσημοι ηθοποιοί όπως η Jeanne Moreau, ο John Gielgud και ο Ralph Richardson που έδωσε τη φωνή του για την αφήγηση. Και με τι ασχολείται το έργο; Εν ολίγοις, βλέπουμε τον πρίγκιπα της Ουαλίας να κάνει παρέα με τον Φάλσταφ, κόντρα στο πρωτόκολλο και τη γνώμη του βασιλιά που θεωρεί αδιανόητες τέτοιες συναναστροφές. Όταν πάρει το θρόνο όμως, θα γίνει κι αυτός ένας βασιλιάς όπως οι προηγούμενοι και θα τον ξεχάσει. Απίστευτη σκηνοθεσία για άλλη μια φορά από τον Γουέλς, αλλά όσοι δεν είναι εξοικειωμένοι με σαιξπηρικά έργα, μπορεί να το βρουν λίγο δυσνόητο. 
Ο μεγάλος Orson Welles προσπαθούσε να κινηματογραφήσει την ιστορία του Δον Κιχώτη σε μια δικιά του επική εκδοχή, η οποία ποτέ δεν ολοκληρωνόταν λόγω έλλειψης χρηματοδότησης. Μετά το θάνατο του σκηνοθέτη, οι διάφορες κόπιες του έργου είχαν σκορπίσει δεξιά κι αριστερά, σε φίλους και συγγενείς του σκηνοθέτη. Ο ισπανός σκηνοθέτης Jesús Franco εργάστηκε αρκετά χρόνια προσπαθώντας να βρει όλες τις υπάρχουσες κόπιες και να τις μοντάρει, φτιάχνοντας μια ταινία που ήλπιζε ότι θα ήταν όσο πιο κοντά στο πνεύμα του Welles. Το αποτέλεσμα που είδαμε έχει τα ελαττώματά του κυρίως λόγω της φθοράς αρκετού μεγάλου τμήματος του φιλμ. Αλλά επειδή δεν είναι ένα ολοκληρωμένο έργο, δεν μπορούμε να εκφέρουμε και κάποια ουσιώδη κριτική. Αυτό που μπορούμε να πούμε είναι... κρίμα, διότι είχε όλα τα φόντα να γίνει ένα κλασικό έργο. Ο Welles μπόλιασε πολλά σουρεαλιστικά, κωμικά και μεταμοντέρνα στοιχεία (μηχανάκια, αυτοκίνητα!) στην ιστορία και αυτό που σου μένει είναι η σκέψη ποιο θα ήταν το αποτέλεσμα αν... Ρίξτε περισσότερο διάβασμα στη βικιπαιδεία και δείτε ολόκληρο το φιλμ στο veoh.com, σε περίπτωση που δεν έχετε το DVD που κυκλοφόρησε ελληνική εφημερίδα. 
Βασισμένη στις ιστορίες του βιβλίου "The Hamlet" (αν το βρείτε στα ελληνικά ως Το χωριουδάκι από τις εκδόσεις Δελφίνι, πείτε και μας) του William Faulkner, η ταινία The Long, Hot Summer ασχολείται με άλλη μια μεγάλη οικογένεια του αμερικανικού νότου που παρά τον πλούτο της έχει μόνο προβλήματα: αποξενωμένα παιδιά από τον πατέρα τους που τα βλέπει περισσότερο ως... επενδύσεις. Ο Paul Newman είναι ένας νεαρός περιπλανώμενος με φήμη πυρομανή που θα μπει στη δούλεψη του μεγαλο-κτηματία Orson Welles. Η αφοσίωσή του όμως και η εργατικότητα μαζί με ολίγη πονηριά θα τον ανταμείξουν. Ο πατέρας απ'την άλλη πιέζει την κόρη του να παντρευτεί για να αποκτήσει διαδόχους. Και ο μεγάλος γιος βλέπει σιγά-σιγά να χάνει τα κεκτημένα του από την επιρροή που έχει ο Newman πάνω στον πατέρα του. 
Από ιταλικό DVD(!) βρήκαμε αυτή την σπάνια ταινία του Orson Welles, η οποία γυρίστηκε για τη γαλλική τηλεόραση και κατόπιν κυκλοφόρησε και στις κινηματογραφικές αίθουσες. Πρόκειται για την πρώτη έγχρωμη σκηνοθετική του δουλειά και τη μικρότερη σε διάρκεια· όλα κι όλα 58 λεπτά. Η Αθάνατη ιστορία βασίστηκε στο ομώνυμο βιβλίο της δανέζας Isak Dinesen με το λογοτεχνικό ψευδώνυμο Karen Blixen. Η ταινία αφόρα τις τελευταίες στιγμές ενός γηραιού, μοναχικού αριστοκράτη που μαθαίνει για ένα θρύλο που λέει για έναν πλούσιο που έδωσε 5 γκινέες σε έναν ναύτη να κοιμηθεί με τη γυναίκα του. Παθιάζεται μ'αυτή την ιστορία και αποφασίζει να την υλοποιήσει, βάζοντας στο ρόλο της γυναίκας μια κόρη ενός πρώην συνεργάτη του. Αυτή θα αποφασίσει να συμμετάσχει μόνο και μόνο για να τον εκδικηθεί και έτσι θα στηθεί το παράξενο αυτό... παιχνίδι. Πολύ διάλογος και μπλα-μπλα αλλά απίστευτη για άλλη μια φορά σκηνοθετική προσέγγιση από τον Welles, που και ερμηνευτικά είναι πάλι... αρχοντικός. Η Jeanne Moreau συμμετέχει για τρίτη φορά σε ταινία του ίδιου του Welles. 
Η δίκη (γνωστή και ως Les Procès) είναι μια ακόμα ταινία του Orson Welles, από αυτές δηλαδή που κατάφερε να ολοκληρώσει. Βασισμένη στο πασίγνωστο ημιτελές βιβλίο του Franz Kafka σε σενάριο του Welles, η ταινία γυρίστηκε σε διάφορα μέρη της Ευρώπης, εκτός από την Πράγα, την πατρίδα του Κάφκα, καθώτι εκεί τα έργα του συγγραφέα ήταν ακόμα απαγορευμένα από την κομουνιστική κυβέρνηση. Ο Anthony Perkins ερμηνεύει τον πρωταγωνιστικό ρόλο του κυρίου Κ., μπαίνοντας απόλυτα στο πνεύμα του κακόμοιρου υπαλληλάκου που ξυπνάει μια μέρα και βρίσκεται κατηγορούμενος για κάποια αξιόποινη πράξη που δεν γνωρίζει και κανείς δεν του λέει. Συμπρωταγωνιστούν επίσης η Jeanne Moreau, η πανέμορφη Romy Schneider και ο (σχεδόν μόνιμος συνεργάτης τα τελευταία χρόνια) Akim Tamiroff, όπως και ο ίδιος ο Welles στο ρόλο του συνηγόρου.
Με δυο λόγια η ταινία Catch-22 θα μπορούσε να χαρακτηριστεί με τη γνωστή φράση: εκεί που αρχίζει ο στρατός, τελειώνει η λογική!
Maybe I'll live long enough to forget her. Maybe I'll die trying.
Στη Βρετανία του 16ου αιώνα ο Ερρίκος ο 8ος χωρίζει την Αικατερίνη της Αραγωνίας, έρχεται σε ρήξη με το Βατικανό και παντρεύεται την Άννα Μπόλεϊν. Ο μόνος που αρνείται να αναγνωρίσει τις πράξεις του βασιλιά είναι ο σερ Thomas More. Ο παντοδύναμος Thomas Cromwell αναλαμβάνει να τον μεταπείσει με κάθε τρόπο. Ο More όμως αρνείται να αναγνωρίσει τον βασιλιά Ερρίκο ως αρχηγό της Εκκλησίας της Αγγλίας και παλεύει μέχρι τέλους για τα πιστεύω του, ακόμα κι αν του στερήσουν την ίδια του τη ζωή. Ο Άνθρωπος για όλες τις εποχές παραγωγής 1966 είναι η ταινία των όσκαρ εκείνης της χρονιάς, είναι μια πλούσια παραγωγή με εντυπωσιακά κουστούμια και σκηνικά, είναι η ταινία που σκηνοθέτησε ο Fred Zinnemann και περιέχει μερικές από τις καλύτερες αντρικές ερμηνείες, όπως του πρωταγωνιστή Paul Scofield, του John Hurt, του Nigel Davenport, του Robert Shaw και μια μικρή εμφάνιση του Orson Welles. Παρόλο αυτά, αποτελεί μια ταινία που δεν με άγγιξε, με άφησε -θα έλεγα- αδιάφορο και θα τη χαρακτηρίζαμε εν τέλη μια βαρετή ταινία, γιατί κοιτούσα συνέχεια το ρολόι για να δω πότε θα τελειώσει. Δεν με αγγίζουν και πολύ αυτού του τύπου οι ταινίες, οπότε...
Καταρχάς, δώστε βάση στους ελληνικούς τίτλους που δόθηκαν στην ταινία Journey Into Fear του 1943: Κατάσκοποι της Ισταμπούλ, Μονομαχία κατασκόπων και, τέλος, Ταξίδι στο φόβο. Έπειτα, να πούμε ότι η ταινία βασίστηκε στο ομώνυμο κατασκοπευτικό μυθιστόρημα του βρετανού Eric Ambler, από τον οποίο προτείνω να διαβάσετε (για όσους δεν έχει τύχει να διαβάσουν) τη Μάσκα του Δημήτριου (εκδόσεις Άγρα). Έπειτα, αξίζει να αναφέρουμε ότι αυτή η ταινία ήταν η τρίτη και τελευταία που ήταν υποχρεωμένος, βάσει συμβολαίου, να γυρίσει ο Orson Welles για την εταιρεία RKO. Ήταν η εποχή όμως που ο Welles τσακωνόταν με την εταιρεία του για διάφορα θέματα (όπως το μοντάζ των Υπέροχων Άμπερσον,) και έλειπε συνεχώς από τα γυρίσματα (ως και μέχρι τη Βραζιλία πήγε για να γυρίσει το ντοκιμαντέρ It's All True), με συνέπεια το σενάριο να αναλάβει ο φίλος του και πρωταγωνιστής Joseph Cotten και τη σκηνοθεσία να υπογράψει τελικά ο Norman Foster. Αυτά και άλλα πολλά είχαν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας χαοτικής ταινίας: 68 μόλις λεπτά διάρκεια με μια voice-over αφήγηση που πετάγεται από το πουθενά, μοντάζ που κόβει τις σκηνές οριακά και μια βιαστική —θα λέγαμε— εξέλιξη της ιστορίας που δεν κερδίζει το θεατή και δεν δημιουργεί το κατάλληλο σασπένς. Το μόνο που μας μένει στο τέλος είναι η πληθωρική —αν μη τι άλλο— παρουσία του Welles στο ρόλο ενός Τούρκου αξιωματούχου και το τελευταίο κυνηγητό πάνω στη μαρκίζα εν μέσω καταρρωκτώδης βροχής.
Το μεγάλο (και σε όγκο και... σε όλα τα άλλα) βιβλίο του Herman Melville που πρωτοεκδόθηκε το 1851, μεταφέρθηκε λίγες φορές στο σινεμά. Η αρχή έγινε την εποχή του βωβού φυσικά, το 1926 με την ταινία The Sea Beast και τον John Barrymore στο ρόλο του Ahab. Μία δεύτερη και πιο ακριβοπληρωμένη βερσιόν ακολούθησε το 1930 υπό τον τίτλο Moby Dick, πάλι με τον John Barrymore, επαναλαμβάνοντας τον ίδιο ρόλο σε ομιλούσα ταινία αυτή τη φορά.
Για το αριστούργημα του Orson Welles, Οι υπέροχοι Άμπερσονς (1942), δεν χρειάζεται να διαβάσετε κάποιο σχόλιο από εμάς. Μπορείτε να διαβάσετε στον vandim για την ταινία ή αν θέλετε μια βιογραφία του Welles από το cinema. Η απορία μας είναι πώς θα ήταν το φιλμ αν δεν πετσοκοβόταν στο μοντάζ από τον καημένο μοντέρ Robert Wise ύστερα από εντολή των παραγωγών, βεβαίως-βεβαίως. Μια ταινία που το όραμα του Γουέλς την είχε φτάσει στα 135 λεπτά αλλά στο τέλος κυκλοφόρησε με τελική διάρκεια 88 λεπτά! Αυτά συνέβησαν όταν πήγε ο Γουέλς στη Βραζιλία να γυρίσει ένα ντοκιμαντέρ και η εταιρεία πήρε την κατάσταση στα χέρια της! Προσθέσανε και ένα κάτι σαν χάπι-εντ, σίγουρα εντελώς διαφορετικό από το σκοτεινό τέλος που είχε γυρίσει ο Γουέλς. Επίσης, αποχώρησε και ο συνθέτης Bernard Herrmann που του αλλάξαν τη μουσική. Προσθέστε, τέλος, και την καταστροφή των αρνητικών των κομμένων σκηνών (πάει και η οποιαδήποτε πιθανότητα για ένα director's cut) και βλέπουμε πώς ένα χρόνο μετά τον Πολίτη Κέιν η σχέση του Orson Welles με το σύστημα του Χόλιγουντ τερματίστηκε άδοξα.
