Norma Rae

Νεαρή γυναίκα, με δύο παιδιά (ένα από τον πρώτο σύζυγο που σκοτώθηκε νωρίς) και ένα δεύτερο από άλλον άντρα που δεν το αναγνωρίζει, με σκληρή δουλειά σε εργοστάσιο υφαντουργίας κάπου σε επαρχία στην Αλαμπάμα, όπου εκεί δουλεύουν επίσης οι γονείς της, με πιεστικό πατέρα όσον αφορά τις σχέσεις της, συναντά νεαρό συνδικαλιστή που προσπαθεί να εντάξει τους εργαζομένους σε σωματείο, και αυτή θα είναι τελικά που θα ξεκινήσει το πρώτο βήμα. Αυτή είναι η Norma Rae, μία ταινία του σπουδαίου Martin Ritt, που δεν ηθικολογεί ούτε θέλει να ηρωποιήσει την πρωταγωνίστρια μας. Και αυτό είναι το προτέρημα του έργου, καθώς μας την παρουσιάζει σε όλο της το είναι, σε όλες τις κινήσεις και δράσεις της, χωρίς να κρίνει τι είναι θετικό ή αρνητικό. Έτσι η μετέπειτα δράση της στο εργατικό κίνημα και πηγαίνοντας κόντρα στα αφεντικά έχουν να κάνουν αποκλειστικά με το ότι είναι μια σπουδαία άνθρωπος, που αποφασίζει να λάβει ενεργό δράση πέρα από όλα της τα προβλήματα, τις ανησυχίες, τα άγχη, τα λάθη... σαν ένας άνθρωπος όπως όλοι μας.

Όσκαρ α' γυναικείου ρόλου για τη σπουδαία Sally Field, όσκαρ τραγουδιού (για το κάντρι τραγούδι "It goes like it goes") και υποψήφια για όσκαρ καλύτερης ταινίας και σεναρίου, που βασίστηκε στην αληθινή ιστορία της Crystal Lee Sutton. Σε δεύτερους ρόλους οι νεαροί Beau Bridges και Ron Leibman.

The Sound and the Fury (Η μανία της σάρκας)

Δεύτερη ταινία από τον Martin Ritt βασισμένη σε έργο του νομπελίστα William Faulkner, ένα χρόνο μετά το πολύ καλό The Long, Hot Summer. Στο The Sound and the Fury του 1959 βλέπουμε παρόμοια πράγματα: μία παρακμασμένη πλέον, πρώην αριστοκρατική, οικογένεια του αμερικανικού νότου με οικονομικά και οικογενειακά προβλήματα. Τέσσερα αδέρφια έχουν απομείνει, με τον έναν να είναι πνευματικά ανήμπορος (ο Jack Warden σε ρόλο χωρίς καμία ατάκα, αλλά με πολύ καλή σωματική ερμηνεία), ο άλλος μπεκρής, η μοναδική αδερφή είχε παρατήσει την οικογένεια αφού γέννησε ένα εξώγαμο και ο τελευταίος (Yul Brynner με μαλλιά!) να είναι ο μόνος που δουλεύει και συντηρεί ολόκληρο το σπίτι. Η ανιψιά (Joanne Woodward) που μεγάλωσε πλέον θέλει να γνωρίσει τον κόσμο και τον έρωτα και έρχεται σε συνεχείς συγκρούσεις και προστριβές με τον Brynner.

Δυστυχώς για το έργο, το δράμα της οικογένειας δεν με άγγιξε ιδιαίτερα, έχουμε δει παρόμοιες ιστορίες καλύτερα σε αρκετά έργα και σε γενικές γραμμές το όλο φιλμ φαντάζει κουραστικό και ολίγον βαρετό. Δεν έχω δει την πρόσφατη εκδοχή του James Franco, αλλά θα ήθελα να δω πόσο πιστός ήταν στο κείμενο του Φώκνερ, μιας και ασχολήθηκε και με ακόμα ένα έργο του Φώκνερ, το Καθώς ψυχορραγώ (As I lay dying).

The Black Orchid

Χήρα αυτή (Σοφία Λόρεν) με ένα αγόρι που μπαινοβγαίνει στο αναμορφωτήριο, χήρος αυτός (Άντονι Κουίν) με μια κόρη που ετοιμάζεται να παντρευτεί. Ιταλοαμερικανοί και οι δυο με κοινούς φίλους, το φλερτ δεν θα αργήσει να ξεκινήσει με τον γελαστό και χαρωπό Κουίν να προσπαθεί να διώξει τη θλίψη της Λόρεν, της επονομαζόμενης και Μαύρης Ορχιδέας. Σ'αυτή την αμερικανική παραγωγή του Carlo Ponti, ο Martin Ritt σκηνοθετεί λιτά και... απέριττα την μόλις 23 χρονών Λόρεν, ανακατεύει γνωστά θέματα γύρω από την παντρειά και τα παιδιά, προσθέτει ένα οιδιπόδειο μπλέξιμο με την κόρη και μας δίνει μια απλή αλλά ενδιαφέρουσα ταινία γύρω από συνηθισμένα (ή μπορεί και όχι) οικογενειακά προβλήματα. Κάτι σαν απλό μάθημα ζωής μέσα από το πρίσμα εκείνης της εποχής, της χρονιάς του 1958.

Με το που έγινε γνωστή η Ιταλίδα καλλονή στις ΗΠΑ με το Παιδί και το δελφίνι, αμέσως την πλαισιώσανε δίπλα στους μεγάλους σταρ, βλέπε Κάρι Γκραντ (δύο φορές), William Holden και Anthony Quinn (επίσης δις).

Hemingway's Adventures of a Young Man (Ο μεγάλος τυχοδιώκτης)

Πώς θα ήταν αν κάποιος είχε «ζήσει» όλα αυτά που γράφει στα διηγήματά του ο Ernest Hemingway; Κάτι τέτοιο μάλλον σκέφτηκαν και δημιούργησαν το έργο Hemingway's Adventures of a Young Men. Τις περιπέτειες δηλαδή ενός νεαρού με όλο το υπόβαθρο και τα χαρακτηριστικά του Χεμινγουέι. Παιδί που μεγαλώνει στην επαρχία, μέσα σε ένα καταπιεστικό οικογενειακό περιβάλλον, με όνειρα να δουλέψει ως δημοσιογράφος στη Νέα Υόρκη. Το σκάει και ξεκινάει με τα πόδια, με ώτοστοπ ή ως λαθρεπιβάτης στο τρένο να διασχίσει τη μισή ήπειρο. Γνωρίζεται με λογής-λογής κόσμου, φτάνει στο Μεγάλο Μήλο, δουλεύει γκαρσόνι για να βγάλει το προς το ζην, μέχρι που εμφανίζεται η ευκαιρία να πάει να πολεμήσει στην Ευρώπη του Α' παγκοσμίου πολέμου στο πλευρό των Ιταλών. Αυτό το τελευταίο είναι το μισό κομμάτι της ταινίας κι αυτές οι τρομακτικές εμπειρίες του πολέμου είναι που θα διαμορφώσουν το απαισιόδοξο του χαρακτήρα του. Μια ηλιαχτίδα φωτός θα έρθει από τη νοσοκόμα που τον φροντίζει (βλ. Αποχαιρετισμός στα όπλα) αλλά και πάλι happy-end δεν υπάρχει.

Ενδιαφέρουσα η ταινία του σπουδαίου σκηνοθέτη Martin Ritt με πανέμορφη φωτογραφία, που σίγουρα δεν τη βαριέσαι αλλά χάνει κάπου τη μπάλα λόγω μεγάλης διάρκειας και αρκετών «ξεχειλωμένων» σκηνών. Τα διάφορα μηνύματα που θέλει να περάσει τα έχουμε δει και σε άλλα έργα και —ακόμα καλύτερα— τα έχουμε διαβάσει και στα βιβλία του μεγάλου συγγραφέα. Συμμετέχουν διάφοροι γνωστοί ηθοποιοί στους δεύτερους ρόλους όπως ο Arthur Kennedy και η Jessica Tandy (ακόμα και τότε έπαιζε την ηλικιωμένη, η γνωστή σας ως κυρία... Ντέιζι) ως γονείς του νεαρού, ο Paul Newman σε μικρό ρολάκι, ο Ricardo Montalban και ο Eli Wallach οι συμπρωταγωνιστές του στο μέτωπο της Ιταλίας.

Edge of the City (Έσπασα τα δεσμά μου)

Η πρώτη σκηνοθετική δουλειά του Martin Ritt αποτέλεσε το βαρύ κοινωνικό, ψυχολογικό και αντιρατσιστικό δράμα με τον τίτλο Edge of the City. Δύσκολη απόφαση για τους παραγωγούς, καθώς οι πρωταγωνιστές ήταν πολύ νεαροί, δεν ήταν μεγάλα ονόματα και το θέμα της ταινίας... άστα να πάνε.

Κατατρεγμένος (από κάποιο ένοχο παρελθόν) ο Κασαβέτης φτάνει στη Νέα Υόρκη και βρίσκει δουλειά στο λιμάνι. Επιστάτης του στην αρχή ο πολλά βαρύς Jack Warden. Αυτός όμως κάνει παρέα με τον Σίντνεϊ Πουατιέ, επιστάτης σε άλλη ομάδα εργασίας, που τον προσέχει, τον βγάζει βόλτα, του συστήνει την οικογένειά του και μια λευκή φίλη της οικογένειας για να βγαίνουν ζευγάρια. Όλα φαίνεται να πηγαίνουν καλά εκτός από τις εντάσεις στη δουλειά. Κυρίως από τον ρατσιστή Warden που τα βάζει συνέχεια με τον Πουατιέ. Το ένα θα φέρει το άλλο και κάποια στιγμή θα προσπαθήσει ο ένας να σκοτώσει τον άλλο με τους εργάτες να στέκουν απλά θεατές.

Από τις πρώτες ταινίες εκείνη την εποχή που προβάλεται μια διαφυλετική σχέση, η παρέα δηλαδή του Κασαβέτη με τον Πουατιέ. Αποτελεί ένα σπουδαίο έργο, με μεγάλες ερμηνείες. Ο Κασαβέτης έκανε μεγάλη εντύπωση τότε, τόσο που παρομοίαζαν την ερμηνεία του με αυτή του Μπράντο στο Λιμάνι της αγωνίας. Ο Πουατιέ είχε ήδη βρει το δρόμο του και η καταξίωση/επιτυχία δεν άργησε να έρθει. Τα κατάφερε τον επόμενο κιόλας χρόνο με το παραπλήσιας θεματολογίας The Defiant Ones.

The Outrage (Ο βιασμός)

Μια ταινία που έψαχνα εδώ και πολύ καιρό να δω για διάφορους λόγους: α) στη σκηνοθεσία βρίσκουμε τον πολύ καλό Martin Ritt, σε άλλη μια συνεργασία με τον φωτογράφο James Wong Howe, β) το πολύ καλό καστ με τον Paul Newman (για άλλη μια φορά σε ταινία του Ritt), την Claire Bloom, τον Laurence Harvey και τον παλαίμαχο Edward G. Robinson και γ) (και το κυριότερο) το ότι αποτελεί το αμερικάνικο ριμέικ του κλασικού Rashomon του Kurosawa. Οπότε καταλαβαίνετε ποια είναι η ιστορία εδώ πάνω-κάτω.

Το ζευγάρι των Fay και Michael Kanin μετέφεραν την ιστορία του Ρασομόν στο θεατρικό σανίδι. Το σκηνικό εδώ μεταφέρεται στην άγρια δύση και οι πρωταγωνιστές μας είναι ένα παντρεμένο ζευγάρι που πηγαίνει να βρει την τύχη του στη Δύση και ένας μεξικανός κακοποιός. Πρωτοπαίχτηκε στο Broadway το '59 με το παντρεμένο ζευγάρι εκείνη την εποχή των Rod Steiger και Claire Bloom. Το 1960 είχε γυριστεί επίσης η διασκευή των «Επτά Σαμουράι» του Κουροσάβα στο «Και οι επτά ήταν υπέροχοι» και το '64 ετοιμαζόταν το «Για μια χούφτα δολάρια» που ήταν βασισμένο στο «Γιοζίμπο» του Κουροσάβα επίσης. Έτσι οι συγγραφείς γράψανε και το κινηματογραφικό σενάριο της ταινίας The Outrage. Το αποτέλεσμα είναι μια πολύ καλή ταινία που όμως θυμίζει έντονα το ορίτζιναλ έργο και οι συγκρίσεις φυσικά δεν είναι υπέρ του. Ξεχωρίζει πάντως για τη «σαλεμένη» ερμηνεία του Newman ως μεξικανός κακοποιός (με ένα βαψιματάκι παραπάνω από τους άλλους) και τις ελεύθερες αναφορές στο σεξ που παλιότερα έλεγες με υπονοούμενα. Να σημειώσουμε επίσης τη συμμετοχή του νεαρότατου και αγνώριστου William Shatner στο ρόλο του ιερέα που αφηγείται τις τρεις ιστορίες, λίγα χρόνια πριν ξεκινήσει τα διαστημικά ταξίδια ως James T. Kirk.

The Long, Hot Summer (Πόθοι στην κάψα του καλοκαιριού)

Βασισμένη στις ιστορίες του βιβλίου "The Hamlet" (αν το βρείτε στα ελληνικά ως Το χωριουδάκι από τις εκδόσεις Δελφίνι, πείτε και μας) του William Faulkner, η ταινία The Long, Hot Summer ασχολείται με άλλη μια μεγάλη οικογένεια του αμερικανικού νότου που παρά τον πλούτο της έχει μόνο προβλήματα: αποξενωμένα παιδιά από τον πατέρα τους που τα βλέπει περισσότερο ως... επενδύσεις. Ο Paul Newman είναι ένας νεαρός περιπλανώμενος με φήμη πυρομανή που θα μπει στη δούλεψη του μεγαλο-κτηματία Orson Welles. Η αφοσίωσή του όμως και η εργατικότητα μαζί με ολίγη πονηριά θα τον ανταμείξουν. Ο πατέρας απ'την άλλη πιέζει την κόρη του να παντρευτεί για να αποκτήσει διαδόχους. Και ο μεγάλος γιος βλέπει σιγά-σιγά να χάνει τα κεκτημένα του από την επιρροή που έχει ο Newman πάνω στον πατέρα του.

Τελικά, ο σκηνοθέτης Martin Ritt είναι εγγύηση. Και αυτή η ταινία είναι όμορφα σκηνοθετημένη, εννοώντας ότι δεν μοιάζει σαν κινηματογραφημένο βιβλίο. Οι ερμηνείες είναι σε ανεβασμένο επίπεδο με τον κύριο Newman να κερδίζει το βραβείο καλύτερης ανδρικής ερμηνείας στο φεστιβάλ των Καννών το 1958. Παρατηρήστε την ψεύτικη μύτη που φοράει ο Orson Welles και σημειώστε ότι αυτή η ταινία αποτέλεσε την πρώτη συνεργασία του μόλις παντρεμένου ζευγαριού Newman-Woodward, ενός γάμου που διήρκησε για 50 χρόνια, μέχρι το θάνατο του Newman δηλαδή. Και ένα τελευταίο ενδιαφέρον στοιχείο είναι το ότι την ίδια χρονιά ο Newman έπαιξε σε δύο δράματα για οικογένειες του Νότου, αυτή και τη Λυσσασμένη γάτα δηλαδή.

Hombre

Δεν θα είμαι και πολύ αντικειμενικός με την ταινία Hombre, καθώς πρόκειται για μια αγαπημένη ταινία που είχα δει όταν ήμουν πιτσιρίκος και την έψαχνα τα τελευταία δύο χρόνια. Την ξαναείδα τώρα (μπορεί και εικοσιφεύγα χρόνια μετά), όντας σίγουρα διαφορετικός άνθρωπος (όμπρε!) από τότε.

Ο Paul Newman υποδύεται τον Τζον Ράσελ, ένα λευκό που έχει μεγαλώσει με τους Απάτσι. Όταν κληρονομήσει από το λευκό θετό του πατέρα ένα πανδοχείο, θα επιστρέψει για λίγο στον κόσμο των λευκών, ίσα-ίσα όμως για να το πουλήσει και να ξαναγυρίσει πίσω. Συνταξιδιώτες του στην άμαξα που θα ταξιδέψει θα είναι ένα νεαρό και φτωχικό αντρόγυνο, ένα ηλικιωμένο αντρόγυνο αριστοκρατών, ένας νταής και η γυναίκα που φρόντιζε μέχρι πρότινος το ξενοδοχείο. Με ένα στυλ που θυμίζει την κλασική Ταχυδρομική άμαξα, γνωρίζουμε τους στενόμυαλους χαρακτήρες του έργου και κυρίως βλέπουμε την απέχθειά τους για τους Ινδιάνους. Όταν η άμαξα όμως γίνει στόχος ληστών και όλοι οι επιβάτες εγκαταληφθούν στην έρημο χωρίς εφόδια και με ελάχιστο νερό, ο Ράσελ θα αποτελέσει τη μόνη τους ελπίδα για σωτηρία. Επειδή, τελικά, ο άνθρωπος της φύσης θα φανεί πιο δυνατός από τον άνθρωπο της πόλης.

Για πολλοστή φορά συνεργάστηκε ο σκηνοθέτης Martin Ritt με τον Paul Newman και τον διευθυντή φωτογραφίας James Wong Howe και το αποτέλεσμα είναι απλά εξαίσιο. Βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του Elmore Leonard (και ένα από τα πρώτα του), η ιστορία είναι λιτή, οι διάλογοι κοφτοί και κοφτεροί και η ουσία δεν είναι αυτό που φαίνεται.

The Spy Who Came In From The Cold

Έχουν περάσει κάποια χρόνια από τότε που διάβασα το βιβλίο του John Le Carre, αλλά από τότε δεν σταμάτησα να αναζητώ την ομώνυμη ταινία, The Spy Who Came In From The Cold με τον Richard Burton. Και τώρα, μετά τη θέασή της, μπορώ να πω ότι άξιζε η αναμονή. Αποτελεί μία από τις καλύτερες μεταφορές βιβλίων στη μεγάλη οθόνη. Γήινοι, ανθρώπινοι χαρακτήρες (και όχι «πολεμικές μηχανές») μπλέκονται σε ένα μεγάλο και επικίνδυνο «παιχνίδι» δολοπλοκιών και συνωμοσίας, όπου το είναι και το φαίνεσθαι μπερδεύει ακόμα και το θεατή. Να πούμε βεβαίως πως η ταινία δεν έχει καμία σχέση με τις σύγχρονες ταινίες κατασκοπίας. Σε αντίθεση με όσα έχουμε δει και βλέπουμε τελευταίως, εδώ κυριαρχεί η δύναμη του μυαλού και της πειθούς. Ζωές διακυβεύονται από παιχνίδια μυαλού σκακιστικής ακρίβειας. Η γρήγορη δράση και η σωματική βία είναι στοιχεία (σχεδόν) ανύπαρκτα. Ήρεμα πλάνα, μειλήχια(!) σκηνοθεσία από τον έμπειρο Martin Ritt, χαλαροί τόνοι και η ελάχιστη μουσική συμβάλλουν στην αύξηση της αγωνίας.

Σας συμβουλεύω: α) να δείτε την ταινία οπωσδήποτε, αφού β) έχετε αδιάσει το κεφάλι σας από ταινίες όπως Spy Game, Bourne και λοιπών. Έτσι, και παρόλο τα 40+ χρόνια που μας χωρίζουν από την ταινία και τα γεγονότα εκείνης της ψυχροπολεμικής εποχής, θα απολαύσετε την εγκεφαλική σύγκρουση Ανατολής-Δύσης και την εσωτερική πάλη του ήρωάς μας, που βλέπει τον εαυτό του να μάχεται σε έναν κόσμο που η ηθική έχει χαθεί προ πολλού.

Hud (Άγριος σαν θύελλα)

Μία πεθαμένη αγελάδα από άγνωστη αιτία θα αποτελέσει την εκκίνηση των γεγονότων που θα φέρει την οικογένεια των Banon κοντά στη χρεωκοπία. Ύστερα από χρόνια σκληρής δουλειάς, το ράντσο τους κινδυνεύει με αφανισμό λόγω της εμφάνισης αφδώδους πυρετού. Μαζί με την οικονομική κρίση, θα αναβλύσουν όμως και όλα τα οικογενειακά προβλήματα. Οι τεταμένες σχέσεις πατέρα (Melvyn Douglas) και γιου (Paul Newman) θα οδηγηθούν σε όξυνση μπροστά στον εγγονό (και ανιψιό αντίστοιχα) και στην -λέγε με και γεροντοκόρη- υπηρέτρια. Οι παραδοσιακές αρχές του καλοκάγαθου πατέρα θα έρθουν σε σύγκρουση με τις νέες τάσεις που εκφράζει ο θερμόαιμος γυναικοκατακτητής Hud.

Η ταινία Hud του 1963 είναι μια από τις πολλές συνεργασίες του Paul Newman με το σκηνοθέτη Martin Ritt. Η ταινία ξεχωρίζει για την εκπληκτική φωτογραφία (όπως αναμενόταν άλλωστε) του James Wong Howe και τη λιτή μουσική του Elmer Bernstein όπως φυσικά και για την συγκρατημένη σκηνοθεσία του Ritt. Το σενάριο βασίστηκε στο βιβλίο Horseman, Pass By του νεαρού (ούτε 30 χρονών τότε) συγγραφέα Larry McMurtry, γνωστός σήμερα για το σενάριο του Brokeback Mountain. Επτά υποψηφιότητες για όσκαρ μάζεψε η τιανία, από τις οποίες κερδισμένοι βγήκαν για πρώτη φορά στην καριέρα τους οι ηθοποιοί Melvyn Douglas και Patricia Neal (β' ανδρικού και α' γυναικείου αντίστοιχα) και ο Wong Howe για τη φωτογραφία.