The Bedford Incident (Βυθίσατε το υποβρύχιο U-128)

Ο Sidney Poitier υποδύεται έναν δημοσιογράφο που ανεβαίνει στο αντιτορπιλικό του αμερικανικού στρατού, που έχει για κυβερνήτη τον Richard Widmark, για να καταγράψει τη ζωή πάνω στο πολεμικό πλοίο. Αυτός έχει το πλήρωμα στην τσίτα όλη την ώρα. Όταν ένα ρωσικό υποβρύχιο εισβάλλει στα χωρικά ύδατα της Γροιλανδίας (μέλος του ΝΑΤΟ), ο κυβερνήτης θα το πάρει από πίσω. Περιμένοντας τις διαταγές, το υποβρύχιο θα μπει ξανά στα διεθνή ύδατα, αλλά ο Widmark θα εξακολουθήσει να το κυνηγάει σε μια προσπάθεια να το αναγκάσει να αναδυθεί και να το φέρει σε απόγνωση. Η βρετανική παραγωγή του 1965 The Bedford Incident σκηνοθετήθηκε από τον James B. Harris, τον παραγωγό των πρώτων ταινιών του Stanley Kubrick. Ο Widmark εκτελεί και χρέη συμπαραγωγού και η ταινία θυμίζει στο σύνολό της το Συναγερμό θανάτου που κυκλοφόρησε ένα χρόνο πιο πριν αλλά και το ΣΟΣ Πεντάγωνο καλεί Μόσχα. Μια καθ' όλα πεσιμιστική ταινία για την εποχή του ψυχρού πολέμου και επηρεασμένη από το επεισόδιο στον Κόλπο των Χοίρων, όπου όλοι βρίσκονταν υπ' ατμόν και τα πάντα κρέμονταν από μια κλωστή λογικής. Σε μικρό ρόλο ο νεαρός Donald Sutherland και στο ρόλο του γιατρού του πλοίου ο Martin Balsam, που υπομένει την αδιαφορία και το χλευασμό του καπετάνιου του.

Edge of the City (Έσπασα τα δεσμά μου)

Η πρώτη σκηνοθετική δουλειά του Martin Ritt αποτέλεσε το βαρύ κοινωνικό, ψυχολογικό και αντιρατσιστικό δράμα με τον τίτλο Edge of the City. Δύσκολη απόφαση για τους παραγωγούς, καθώς οι πρωταγωνιστές ήταν πολύ νεαροί, δεν ήταν μεγάλα ονόματα και το θέμα της ταινίας... άστα να πάνε.

Κατατρεγμένος (από κάποιο ένοχο παρελθόν) ο Κασαβέτης φτάνει στη Νέα Υόρκη και βρίσκει δουλειά στο λιμάνι. Επιστάτης του στην αρχή ο πολλά βαρύς Jack Warden. Αυτός όμως κάνει παρέα με τον Σίντνεϊ Πουατιέ, επιστάτης σε άλλη ομάδα εργασίας, που τον προσέχει, τον βγάζει βόλτα, του συστήνει την οικογένειά του και μια λευκή φίλη της οικογένειας για να βγαίνουν ζευγάρια. Όλα φαίνεται να πηγαίνουν καλά εκτός από τις εντάσεις στη δουλειά. Κυρίως από τον ρατσιστή Warden που τα βάζει συνέχεια με τον Πουατιέ. Το ένα θα φέρει το άλλο και κάποια στιγμή θα προσπαθήσει ο ένας να σκοτώσει τον άλλο με τους εργάτες να στέκουν απλά θεατές.

Από τις πρώτες ταινίες εκείνη την εποχή που προβάλεται μια διαφυλετική σχέση, η παρέα δηλαδή του Κασαβέτη με τον Πουατιέ. Αποτελεί ένα σπουδαίο έργο, με μεγάλες ερμηνείες. Ο Κασαβέτης έκανε μεγάλη εντύπωση τότε, τόσο που παρομοίαζαν την ερμηνεία του με αυτή του Μπράντο στο Λιμάνι της αγωνίας. Ο Πουατιέ είχε ήδη βρει το δρόμο του και η καταξίωση/επιτυχία δεν άργησε να έρθει. Τα κατάφερε τον επόμενο κιόλας χρόνο με το παραπλήσιας θεματολογίας The Defiant Ones.

The Greatest Story Ever Told

Τέτοιες μέρες, οι ιστορικές, θρησκευτικές και γενικά οι ταινίες-χλαμύδα έχουν την τιμητική τους. Το ωραίο σε μερικές απ'αυτές είναι να τις βλέπεις υπό διαφορετικό πρίσμα. Πώς αλλιώς μπορείς να δεις π.χ. την Ωραιότερη ιστορία του κόσμου του George Stevens που άρχισε να κινηματογραφεί το 1962, τελείωσε μέσα στο '63 και τελικά προβλήθηκε το '65; Η ταινία για τη ζωή του Χριστού οδεύει σε πιο ατμοσφαιρικά μονοπάτια από άλλες παραγωγές και σε σημεία θα έλεγα ψυχεδελικά! Το ενδιαφέρον εδώ για μένα όμως έγγειται στο απίστευτο καστ που, απ' ό,τι φαίνεται, ήταν ίσως και ο λόγος για να κάνουν την ταινία.

Ξεκινάμε με τον πρωταγωνιστικό ρόλο και σ'αυτήν την αμερικανική παραγωγή βρίσκουμε τον Σουηδό Max von Sydow στο ρόλο του Ιησού! Αντίθετα απ' ό,τι θα περίμενες, ο Charlton Heston συμβιβάζεται στο ρόλο του Ιωάννη του Βαπτιστή. Βλέπουμε επίσης τον Claude Rains ως Ηρώδη στην τελευταία του κινηματογραφική εμφάνιση, τον John Wayne ως ρωμαίο αξιωματικό να πετάει μία μόνο ατάκα (Truly, this man was the son of God), τον Sidney Poitier ως μαύρο (για πρώτη φορά;) Σίμωνα, τον γνωστό κυρίως από film-noir έργα Richard Conte ως Βαραββά, τον νεαρό τότε Robert Loggia ως Ιωσήφ και την ομορφούλα Dorothy McGuire στο ρόλο της Παναγίας, τον Robert Blake ως Σίμωνα το Ζηλωτή, τον Donald Pleasence στο ρόλο του Πειρασμού, τον Telly Savalas ως Πόντιο Πιλάτο που ξύρισε το κεφάλι του γουλί για το ρόλο και το κράτησε από κει και έπειτα για πάντα και σε διάφορους ρόλους τους Van Heflin, Martin Landau, Angela Lansbury, Shelley Winters και José Ferrer. Σημειώστε ότι βοήθησαν στη σκηνοθεσία και οι Jean Negulesco και David Lean για κάποιες εσωτερικές σκηνές.

Καλό Πάσχα!

No Way Out (Το μίσος προστάζει)

Ο ρατσιστής μικροκακοποιός που υποδύεται ο Richard Widmark τραυματίζεται σε μια απόπειρα ληστείας μαζί με τον αδερφό του και τους μεταφέρουν στο νοσοκομείο αλυσοδεμένους, όπου ο εφημερεύων γιατρός είναι ο Sidney Poitier. Καταλαβαίνει αμέσως ότι ο μικρότερος αδερφός έχει πολύ σοβαρό πρόβλημα και προσπαθεί να του σώσει τη ζωή, μάταια όμως. Στο διπλανό κρεβάτι ο Widmark φωνάζει και ωρύεται ότι ο Poitier σκότωσε τον αδερφό του. Το μόνο που μένει για να αποδείξει την αλήθεια των ισχυρισμών του είναι να γίνει νεκροψία, κάτι που ο Widmark φυσικά δεν θέλει. Όλη η καριέρα του Πουατιέ κρέμεται από μία κλωστή, καθώς κανένα νοσοκομείο δε θέλει να διαβάζει ιστορίες των έγχρωμων γιατρών του στις εφημερίδες. Μετά από μια συμπλοκή συμμοριών λευκών και μαύρων, ο Πουατιέ θα παραδοθεί μόνος του στην αστυνομία λέγοντας ότι όντως σκότωσε τον αδερφό του Widmark, μόνο και μόνο για να γίνει πλέον με απόφαση εισαγγελέα η νεκροψία και να αποδειχθεί το δίκιο του.

Απίστευτα δυναμική ταινία του 1950 από τον μεγάλο σκηνοθέτη Joseph L. Mankiewicz, σε ένα σενάριο του ίδιου, ο οποίος παίζει με ένα πολύ επικίνδυνο θέμα για την εποχή του. Αυτά που ακούγονται στην ταινία No Way Out και οι βρισιές που ξεστομίζει ο Widmark δεν ακούγονται ούτε σε ταινίες του σήμερα (επιταγές της πολιτικής ορθότητας στο σινεμά και όχι μόνο). Όντας πολύ καλοί φίλοι οι δυο τους από παλιά, με το τέλος κάθε σκηνής ο Widmark ζητούσε συγγνώμη από τον Poitier. Η ταινία έκανε αίσθηση αλλά κέρδισε μόνο μία υποψηφιότητα για όσκαρ σεναρίου. Όπως ξέρουμε όμως, τα πήρε όλα το Όλα για την Εύα, η άλλη ταινία του Μάνκιεβιτς εκείνη τη χρονιά. Σημειώστε ότι η ταινία αποτελεί το κινηματογραφικό ντεμπούτο του Poitier, του Ossie Davis που υποδύεται τον αδερφό του και τη πρώτη συνεργασία του τελευταίου με τη μετέπειτα σύζυγό του Ruby Dee.

A Raisin in the Sun (Ένα σταφύλι στον ήλιο)

Δυνατό οικογενειακό, αντι-ρατσιστικό δράμα, με πρωταγωνιστή τον ιδεαλιστή και ανήσυχο Sidney Poitier. Η μαύρη οικογένεια που δεν έχει στον ήλιο μοίρα, περιμένει τη σύνταξη του πεθαμένου πατέρα τους και ο καθένας κάνει τα δικά του όνειρα και σχέδια. Η κόρη χρειάζεται λεφτά για να ολοκληρώσει τη σχολή ιατρικής που σπουδάζει, ο γιος Poitier θέλει να ανοίξει μία κάβα και χρειάζεται λεφτά για το αρχικό κεφάλαιο και μόνο η μάνα και η νύφη ονειρεύονται ένα καινούριο σπίτι. Να δει και αυτή η σταφίδα (raisin) λίγο ήλιο. Θέλουν πολύ απλά να φύγουν από την τρώγλη που ζουν και να νιώσουν άνθρωποι. Ξεχωρίζει η κυρία Claudia McNeil στο ρόλο της μάνας που προσπαθεί να κρατήσει ακέραιο το ήθος των παιδιών της ενώ ο γιος προσπαθεί με κάθε τρόπο να «βουτήξει» στο αμερικανικό όνειρο και να πιάσει την καλή. Επειδή πιστεύει ότι μόνο με τα χρήματα θα αποκτήσει κύρος απέναντι στους λευκούς. Η ταινία A Raisin in the Sun, για την εποχή της, λέει πολλά πράματα έξω απ'τα δόντια, τόσο σε φυλετικά ζητήματα όσο και σε σεξουαλικά. Μια ταινία που αγνοήθηκε (επιδεικτικά;) από τα όσκαρ, παρόλο που ο Πουατιέ και η ΜακΝηλ ήταν υποψήφιοι στις Χρυσές Σφαίρες. Το έργο βασίστηκε στο ομώνυμο θεατρικό της Lorraine Hansberry, η οποία τρία χρόνια μετά έχασε τη μάχη με τον καρκίνο και απεβίωσε όντας μόλις 34.

Άσχετο: η επισήμανση στην αφίσα, "not suitable for children", τι σημαίνει; Δεν κάνει τα παιδιά να μαθαίνουν αλήθειες;

To Sir, with Love (Στον κύριό μας με αγάπη)

Όπως είχαμε πει και παλιότερα, κάθε δεκαετία έχει τη δικιά της «σχολική» ταινία. Η χαρακτηριστική περίπτωση για τη δεκαετία του '60 (μετά το If....) είναι η ταινία του 1967 To Sir, with Love. Βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του E.R. Braithwaite, η ταινία αποτέλεσε μεγάλη επιτυχία της εποχής. Εκείνη η χρονιά μάλλον αποτέλεσε και την κορύφωση της καριέρας του Sidney Poitier αφού πέραν αυτής συμμετείχε στις οσκαρικές Ιστορία ενός εγκλήματος και Μάντεψε ποιος θα'ρθει το βράδι.

Αλλά ο Poitier επιστρέφει στα θρανία για δεύτερη φορά· την πρώτη ήταν μαθητής, τώρα καθηγητής. Και μάλιστα σε αγγλικό σχολείο φτωχικής συνοικίας με δύστροπους μαθητές. Η μαγκιά πάει σύννεφο και οι δυσκολίες που έχει να αντιμετώπισει ο καθηγητής στην πρώτη του κιόλας διδακτική εμπειρία τεράστειες. Πάνω στα νεύρα του όμως θα βρει τον τρόπο να τους προσεγγίσει, αφήνοντας τα βιβλία στην άκρη με το σκεπτικό να τους αντιμετωπίσει ως ενήλικας προς ενήλικες και να ασχοληθεί με τα κοινωνικά, ρατσιστικά και σεξουαλικής φύσης προβλήματά τους. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι εκείνη την εποχή δεν έκανε ιδιαίτερα μεγάλη αίσθηση ένα ερωτικό ξεμυάλισμα μαθήτριας με τον καθηγητής της, σε αντίθεση με την ευαισθησία και την πολιτική ορθότητα των ημερών μας. Να πούμε, τέλος, ότι μεγάλη επιτυχία είχε και το τραγούδι της ταινίας με τον ίδιο τίτλο (νούμερο 1 στα τσαρτ τότες), ερμηνευμένο από την τραγουδίστρια Lulu που συμμετέχει και στην ταινία. Για όσους δεν την ξέρουν, μάλλον πρέπει να ακούσουν και την άλλη της μεγάλη επιτυχία, το Shout, και θα καταλάβουν!

Guess Who's Coming to Dinner

Σήμερα που η Αμερική κάνει ένα απίστευτο βήμα μπροστά, θυμηθήκαμε την μεγάλη ταινία του Stanley Kramer, στην οποία ο φιλελεύθερος και πολέμιος του ρατσισμού πατέρας Spencer Tracy σχολίαζε μεταξύ άλλων ότι η χώρα του δεν ήταν έτοιμη για τέτοιες αλλάγες. Η γνωριμία του με τον μελλοντικό γαμπρό του, που είχε την μορφή του Sidney Poitier, και ο επικείμενος διαφυλετικός γάμος τόν έβαλε σε τέτοιες σκέψεις. Όλα αυτά βέβαια το 1967, με τον Kramer να θέλει να ταρακουνήσει όσο περισσότερο μπορούσε τα πράματα, σε μια Αμερική που ήταν έτσι κι αλλιώς σε αναβρασμό. Παρόλο αυτά, θα πίστευε κανείς τότε ότι 41 χρόνια μετά θα εκλέγονταν μαύρος πρόεδρος της Αμερικής;

Το Μάντεψε ποιος θα 'ρθει το βράδυ ήταν μία από τις καλύτερες ταινίες της χρονιάς της (σε μια χρονιά με πολλές ομολογουμένως εκπληκτικές ταινίες), αποσπώντας δέκα υποψηφιότητες για βραβεία όσκαρ, με τους περισσότερους ηθοποιούς και συντελεστές δηλαδή να είναι υποψήφιοι. Εκτός, όμως, από τον Poitier που αγνοήθηκε παντελώς (επιδεικτικά;) παρόλο που συμμετείχε και στην νικήτρια οσκαρική ταινία της χρονιάς, την Ιστορία ενός εγκλήματος και το εμπορικό Στον κύριο μας με αγάπη. Μόνο η Hepburn και ο σεναριογράφος κέρδισαν τα βραβεία τους, τελικά. Αυτή ήταν επίσης η τελευταία κινηματογραφική εμφάνιση του Spencer Tracy, ο οποίος πέθανε δεκαεφτά μέρες μετά το τέλος των γυρισμάτων, έξι μήνες πριν κυκλοφορήσει επίσημα η ταινία. Το πρώτο μισό της ταινίας ανήκει στον Poitier, το δεύτερο στον Tracy. Ο Kramer κάνει στην άκρη και αφήνει το χώρο στους ηθοποιούς που δίνουν τον καλύτερό τους εαυτό πάνω σε ένα δυνατό θέμα, που είναι για τους περισσότερους ακόμα και σήμερα ταμπού.

Lilies of the Field

Καταρχάς, για την ταινία Τα κρίνα του αγρού του 1963 βρήκαμε διάφορους ελληνικούς τίτλους που της απέδωσαν κατά καιρούς: Κάτω από το βλέμμα του Θεού ο ένας, Λευκοί άγγελοι, μαύροι άγγελοι, ο άλλος. Όπως και να'χει, πρόκειται για την ταινία που έδωσε το βραβείο Όσκαρ α' ανδρικού ρόλου στον Sidney Poitier, γράφοντας με χρυσά γράμματα το όνομά του στην κινηματογραφική ιστορία όντας ο πρώτος αφροαμερικανός άντρας που κέρδιζε το εν λόγω βραβείο.

Και αυτό για το ρόλο ενός ρέμπελου νεαρού που πηγαίνει όπου φυσάει ο άνεμος. Μέχρι τη στιγμή που το αμάξι του θα πάθει μια μικρή βλάβη και θα αναγκαστεί να σταματήσει σε κάτι γερμανικής προελεύσεως καλόγριες για να ζητήσει λίγο νερό. Για αυτές θα είναι η απάντηση στις προσευχές τους: ένας δυνατός άντρας που θα αναλάβει όλες τις σκληρές δουλειές. Στην αρχή δέχεται να επισκευάσει τη σκεπή τους, αλλά μετά το πέρας καταλαβαίνει ότι αυτές δεν έχουν σκοπό (ούτε χρήμα δηλαδή) να τον πληρώσουν. Και επιπλέον, του ζητάνε να επισκευάσει και το γκρεμισμένο παρεκκλήσι, φυσικά δωρεάν! Διστακτικός στην αρχή, θα αναλάβει τη δουλειά. Στην πορεία όμως (και μετά τις πολλές δυσκολίες και κάποια απολαυστικά... μαθήματα αγγλικών) θα ανακαλύψει ότι η ανταμοιβή δεν χρειάζεται να είναι μόνο χρηματική. Και έτσι όπως ήρθε, θα φύγει προς το άγνωστο. Ανθρωπιστικά και θρησκευτικά τα μηνύματα της ταινίας, τα οποία μπορεί να τα βλέπουμε λίγο-πολύ απλοϊκά και ετεροχρονιστικά στις μέρες μας, παρουσιάζονται όμως με έναν ιδιαίτερο τρόπο (και ολίγον τι κωμικό), αφήνοντάς μας στο τέλος μια γλυκιά αίσθηση.

Σημειώστε ότι το παρεκκλήσι χτίστηκε πραγματικά για τους σκοπούς της ταινίας και θα μπορούσε να υπάρχει για δεκαετίες αργότερα, μόνο που χτίστηκε σε νοικιασμένη γη και γι' αυτό γκρεμίστηκε μετά την ολοκλήρωση των γυρισμάτων.

Blackboard Jungle (Η ζούγκλα του μαυροπίνακα)

Καταρχάς, η Ζούγκλα του μαυροπίνακα έκανε smash-hit το τραγούδι των τίτλων, το πασίγνωστο πλέον Rock Around the Clock του Bill Haley & His Comets's, το οποίο ήταν ένα άσημο b-side μέχρι τότε και σήμανε την έναρξη της rock 'n' roll εποχής. Η υπόθεση της ταινίας έχει κοπιαριστεί έκτοτε σε δεκάδες ταινίες, με πιο χαρακτηριστικές τις Οι απειθάρχητοι και Ασυμβίβαστη γενιά.

Με δυο λόγια, ο καθηγητής Glenn Ford πηγαίνει σε ένα παρακμιακό δημόσιο σχολείο και συναναντάει την αδιαφορία των νέων, τραμπουκισμούς και ψευτο-νταηλίκια. Μέχρι τη στιγμή που θα τις φάει από μια συμμορία μαθητών στο δρόμο και θα αλλάξει στάση. Μια ταινία, η οποία εν έτη 1955 ήθελε να επιστήσει την προσοχή στο πρόβλημα που είχε ανακύψει στις ΗΠΑ εκείνη την εποχή με τους ανήλικους εγκληματίες. Εδώ συναντάμε και τον νεαρό Sidney Poitier που υποδύεται ένα σκεπτόμενο μαγκάκι με γνήσιες νεανικές ανησυχίες και προβληματισμούς. Ύστεαρα από χρόνια, θα υποδυθεί αυτός τον καθηγητή που συναντάει δυσκολίες στο φιλμ Στον κύριό μας, με αγάπη. Παρόμοιες ταινίες που ασχολήθηκαν με το θέμα των... ανήσυχων νεαρών μπορούμε να θεωρήσουμε τον Ατίθασο με τον Marlon Brando, τον Επαναστάτη χωρίς αιτία με τον James Dean και το πιο κωμικό Με το ζόρι γκάνγκστερ με τον Jerry Lewis. Φαντάζομαι ότι θα υπάρχουν και πολλές άλλες, αποδεικνύοντας ότι τα θέματα εφηβικών/νεανικών ανησυχιών και τα προβλήματα στις σχέσεις μαθητών-δασκάλου είναι διαχρονικά!

The Defiant Ones (Όταν σπάσαμε τις αλυσίδες)

Ο ελληνικός τίτλος φαντάζει πιο εμπορικός, λέω γω τώρα, απ'το να μεταφράσουν απλώς την ταινία The Defiant Ones ως είναι, δηλαδή οι ανυπάκοοι! Η δραματική περιπέτεια παραγωγής 1958 του Stanley Kramer είναι μια μικρή σε διάρκεια αλλά μεγάλη σε συγκινήσεις ταινία. Κυρίως για το αντιρατσιστικό της θέμα σε μια περίεργη εποχή για την Αμερική, η ταινία αξίζει τη θέασή της. Και φυσικά ποιος άλλος θα έπαιζε πέρα από τον Sidney Poitier. Μαζί του αλυσοδεμένος βρίσκεται ο Tony Curtis σε ρόλο νεαρού τραμπούκου. Μαζί οι δυο τους θα πρέπει να αφήσουν στην άκρη τις οποιεσδήποτε διαφορές και θα πρέπει επίσης να συνεργαστούν ώστε να μπορέσουν να ξεφύγουν από τις διωκτικές αρχές. Εκεί βρίσκουμε άλλο ένα δίδυμο που συγκρούεται για κάθε απόφαση που πρέπει να παρθεί· ο σκεπτόμενος σερίφης και ο επιπόλαιος αρχηγός της αστυνομίας.

Ο Poitier με αυτήν την ερμηνεία κέρδισε την πρώτη υποψηφιότητά του για όσκαρ α' ανδρικού ρόλου και έγινε ο πρώτος μαύρος άντρας που το πετύχαινε αυτό. Βέβαια, μην ξεχνάμε το πρώτο όσκαρ σε μαύρη γυναίκα το 1939, στην Hattie McDaniel για το ρόλο της Μάμι στο Όσα Παίρνει ο Άνεμος. Υποψηφιότητα και στον Tony Curtis μαζί με άλλες έξι υποψηφιότητες (συμπεραλαμβανωμένων και αυτά για ταινία, σκηνοθεσία). Η ταινία, από σύνολο 9, κέρδισε μόνο αυτά του καλύτερου σεναρίου και καλύτερης ασπρόμαυρης φωτογραφίας.