Titanic

Το βράδυ του Μ. Σαββάτου, λίγο πριν την ανάσταση, θυμήθηκα/πληροφορήθηκα ότι ήταν η 100η επέτειος από τη βύθιση του Τιτανικού. Τις επόμενες μέρες, βυθίστηκα και γω στις πληροφορίες του ίντερνετ και ανακάλυψα ότι γυρίστηκαν αρκετές ταινίες (και τηλεταινίες) γύρω από το θρυλικό πλοίο. Πέρα λοιπόν από την πασίγνωστη, οσκαρική (και σε 3-D πλέον;!) ταινία του Κάμερον, έκατσα και παρακολούθησα μερικές ακόμη. Μία από αυτές ήταν η εν έτη 1953 αμερικανική παραγωγή της Fox με τον Jean Negulesco στην καρέκλα του σκηνοθέτη. Είχε τον απλό τίτλο Titanic και πρωταγωνιστές τους Barbara Stanwyck και Clifton Webb. Η Thelma Ritter είχε το ρόλο της πασίγνωστης τότε πλούσιας κυρίας J.J. "Unsinkable Molly" Brown (που έπαιξε η Kathy Bates στο έργο του Κάμερον), αλλά επειδή οι παραγωγοί φοβήθηκαν μηνύσεις από τους κληρονόμους της, άλλαξαν το όνομα του ρόλου σε Maude Young.

Η ταινία παρακολουθεί το δράμα της μητέρας Stanwyck που προσπαθεί να το σκάσει κρυφά από το σύζυγο Webb με τα δύο της παιδιά, αλλά τελευταία στιγμή αυτός τους προλαβαίνει και ανεβαίνει στο ίδιο πλοίο, τον Τιτανικό! Παρακολουθούμε τις εντάσεις μεταξύ τους που επηρεάζουν και τις σχέσεις με τα παιδιά τους. Από τους δευτεραγωνιστές, πέραν της Ritter, ξεχωρίζει ο αλκοολικός πρώην ιερέας Richard Basehart, που αντιμετωπίζει πρόβλημα συνειδήσεως. Εμβόλιμα, μαθαίνουμε τις λοιπές (γνωστές) λεπτομέρειες: την όλο και αυξανόμενη ταχύτητα του πλοίου, τις προειδοποιήσεις για παγόβουνα κ.τ.λ. Όταν έρθει το μοιραίο, όλα θα εξελιχθούν πολύ γρήγορα, όλα τα προσωπεία θα πέσουν και οι αληθινοί χαρακτήρες του καθενός θα λάμψουν. Μπορεί τα εφέ να είναι αρκετά παλιομοδίτικα και απλοϊκά, μπορεί κάποιες λεπτομέρειες του ναυαγίου να είναι λάθος (βλέπε π.χ. το σπάσιμο του πλοίου στη μέση που δεν έγινε ποτέ, αφού αυτό μαθεύτηκε μόλις το 1985, όταν και ανακαλύφθηκε το ναυάγιο στο βυθό του Ατλαντικού), έχει όμως μια συναισθηματική προσέγγιση και μια πιο ηρωική αντιμετώπιση του ερχομού του τέλους (από κάποιους χαρακτήρες) που δεν γίνεται να σε αφήσει ασυγκίνητο ή να σε βάλει σε σκέψεις/συγκρίσεις για τη σημερινή, εντελώς ατομιστική εποχή. Αλλά, αφού δεν έχουμε τύχει σε ανάλογη περίπτωση, ποιος ξέρει πώς θα συμπεριφερόμασταν;

The Mask of Dimitrios

Το 1941 ο πρωτοεμφανιζόμενος ρουμάνος στην καταγωγή Jean Negulesco είχε την ευκαιρία να φτιάξει το Γεράκι της Μάλτας αλλά τον απέλυσαν και πήρανε στη θέση του τον John Huston. Την τριετία 1941-44 αναλώθηκε να σκηνοθετεί δεκάδες ντοκυμαντέρ και ταινίες μικρού μήκους. Όταν έπεσε στα χέρια του το αστυνομικό μυθιστόρημα του Eric Ambler, βρήκε την ευκαιρία να κάνει την επίσημη εκκίνηση της κινηματογραφικής του καριέρας. Η Μάσκα του Δημητρίου ασχολείται με τα έργα και τις ημέρες ενός κακοποιού από τη Σμύρνη με το όνομα Δημήτριου Μακρόπουλου, που η αφεντιά του αφήνει το στίγμα της στην Αθήνα, τη Σόφια, το Βελιγράδι, καταλήγει στο Παρίσι και βρίσκουν τελικά το πτώμα του στο Βόσπορο. Ο συγγραφέας που ακούει την περίληψη της βιογραφίας του στην Κωνσταντινούπολη (όταν βρουν το πτώμα) σαγηνεύεται από αυτόν τον πραγματικό χαρακτήρα και αποφασίζει να ακολουθήσει την πορεία της ζωής του. Επισκέπτεται όλες τις προαναφερθείσες πόλεις και ψάχνει σε αρχεία και γνωστούς να μάθει όσα περισσότερα μπορεί γι’αυτόν. Ένα οδοιπορικό ξεκινάει στην Τουρκία και τα Βαλκάνια για να καταλήξει στο Παρίσι. Μόνο που τελικά θα βρει περισσότερα απ’όσα έψαχνε, με αποτέλεσμα να βρεθεί ο ίδιος συμπρωταγωνιστής στην ιστορία του Δημήτριου.

Καλοφτιαγμένο φιλμ-νουάρ, με έντονη χρήση των φλάσμπακ (για να παρουσιάσει το παρελθόν του Δημήτριου), σκοτεινή φωτογραφία, αδιάφθοροι χαρακτηρές που δεν έχουν ιερό και όσιο. Ο έξοχος Peter Lorre αναλαμβάνει πρωταγωνιστικό ρόλο, έχοντας στο πλευρό του τον Sydney Greenstreet, τον χαρακτηριστικό χοντρό με τον οποίο συμπρωταγωνίστησε και στο Γεράκι της Μάλτας και στην Καζαμπλάνκα και σε άλλες τέσσερις ταινίες εκείνο το διάστημα. Μειονέκτημα φυσικά αποτελεί η ύπαρξη του ίδιου του βιβλίου (εκδόσεις Άγρα) και οι πολλές παραλείψεις σε λεπτομέρειες. Αν και η ταινία ακολουθεί κατά γράμμα την πλοκή και τα διάφορα συμβάντα, το βιβλίο έχει μείνει στην ιστορία ως ένα από τα καλύτερα δείγματα αστυνομικού μυθιστορήματος που ανανέωσε το είδος. Οι αιματηρές περιγραφές από τους φόνους αλλά και οι διάφορες εξιστορήσεις των πολιτικών γεγονότων που έλαβαν χώρα στα Βαλκάνια τα χρόνια του 1920 με 1930, δίνουν στο βιβλίο μια άλλη δυναμική και κερδίζει στη σύγκριση ακόμα και σημερινά έργα.

Johnny Belinda (Σιωπηλή τραγωδία)

Η καλύτερη ταινία του σκηνοθέτη Jean Negulesco αποτελεί η παραγωγή του 1948 Johnny Belinda, η ταινία που του έδωσε τη μοναδική υποψηφιότητα για το όσκαρ σκηνοθεσίας, παρόλο που στο σύνολό της δεν ξεφεύγει από την κλασική χολιγουντιανή συνταγή. Πρόκειται για την ιστορία της κωφάλαλης Belinda, η οποία δουλεύει σαν το σκυλί στο κτήμα και στο μύλο του χήρου πατέρα της. Θα εμφανιστεί όμως ένας νέος γιατρός στην περιοχή που θα τη βοηθήσει να μάθει τη νοηματική γλώσσα και να επικοινωνήσει για πρώτη φορά με τους γύρω της που την περνούσαν απλά για χαζή. Ο νταής του χωριού όμως θα τη βιάσει αφήνοντάς την έγκυο. Θα γεννηθεί ο Johnny Belinda και όλοι στο χωριό θα νομίσουν ότι είναι του γιατρού. Αρκετές τραγωδίες θα επακολουθήσουν σ'αυτή την αρκετά μελοδραματική ταινία που παρακολουθείται όμως άνετα και δεν κουράζει λεπτό. Η Jane Wyman στο ρόλο της Μπελίντα, χωρίς να πει ούτε μια ατάκα, κέρδισε το βραβείο όσκαρ α' γυναικείου ρόλου. Άλλες έντεκα υποψηφιότητες μάζεψε η ταινία σε όλες τις μεγάλες κατηγορίες, χάνοντας από τον Άμλετ του Ολίβιε το όσκαρ καλύτερης ταινίας.

Boy on a Dolphin (Το παιδί και το δελφίνι)

Να πούμε, κατ' αρχάς, ότι η ταινία Boy on a Dolphin είναι αρκετά μέτρια, για να μην πούμε αδιάφορη κι αυτό για διάφορους λόγους: α) για τις μετριότατες ερμηνείες, β) για το απλοϊκό σενάριο και γ) για την άνευρη σκηνοθεσία. Τη σήμερον ημέρα, η ταινία παρακολουθείται για... τουριστικούς/αρχαιολογικούς λόγους και μόνο. Και αυτό διότι είναι εξ ολοκλήρου γυρισμένη στην Ελλάδα και ειδικότερα στα πιο διάσημα τουριστικά μέρη της χώρας μας. Η δράση εκτελίσσεται στην Ύδρα, αλλά οι πρωταγωνιστές προλαβαίνουν να κάνουν μια στάση στην Ακρόπολη των Αθηνών, στο θέατρο της Επιδαύρου, στα Μετέωρα, ακόμα και στα «Αστέρια» της Γλυφάδας! Πρόκειται πάντως για την πρώτη αμερικανική παραγωγή που ήρθε στη χώρα μας για γυρίσματα και αποτέλεσε την αφετηρία για τις επόμενες που ακολούθησαν. Αποτέλεσε επίσης την πρώτη εμφάνιση της Sophia Loren σε αμερικανικό έργο, υποδυόμενη εδώ την ελληνίδα καταδύτρια. Η οποία βρίσκει στο βυθό ένα διάσημο άγαλμα της αρχαιότητας, το «παιδί και το δελφίνι». Για αυτό θα ενδιαφερθεί ένας αμερικανός αρχαιολόγος που υποδύεται ο Alan Ladd και ένας διάσημος αρχαιοκάπηλος με το παρουσιαστικό του Clifton Webb, ο οποίος θα κερδίσει στην αρχή την εύνοια της Loren αλλά τον τελευταίο λόγο θα έχει ο... έρωτας. Ε, τι νομίζατε;

O. Henry's Full House (Το τελευταίο φύλλο)

Η ταινία παραγωγής 1952 με τον τίτλο O. Henry's Full House είναι μια συλλογή από πέντε μικρού μήκους ταινίες, 20 λεπτών πάνω-κάτω, σκηνοθετημένες από πέντε διαφορετικούς σκηνοθέτες και με διαφορετικούς ηθοποιούς κάθε φορά. Καμία σχέση δεν έχει η μία ιστορία απ' την άλλη. Το μόνο κοινό τους σημείο είναι η καταγωγή τους· όλες ήταν βασισμένες στα διηγήματα του πασίγνωστου (στην Αμερική) συγγραφέα O. Henry. Λίγα χρόνια πριν είχαν κυκλοφορήσει δύο βρετανικές ταινίες βασισμένες στις ιστορίες του Somerset Maugham, η Quartet το 1948 και η Trio το 1950. Έτσι, αποφάσισε η Fox ότι μπορεί να κάνει το ίδιο κι αυτή με αμερικανό συγγραφέα. Αφηγητής μας σε όλες τις ιστορίες είναι ο διάσημος συγγραφέας John Steinbeck, στη μοναδική φορά που εμφανίστηκε μπροστά από κινηματογραφική κάμερα. Η εικόνα παρακάτω είναι από δικιά του σκηνή.

Η πρώτη ιστορία λέγεται "The Cop and the Anthem", σκηνοθετήθηκε από τον Henry Koster και έχει για πρωταγωνιστή έναν εκλεπτυσμένο άστεγο που υποδύεται ο Charles Laughton. Αυτός αποφασίζει να περάσει το χειμώνα στη φυλακή, όπου και τζάμπα κρεβάτι θα έχει και τζάμπα φαΐ. Επιδίδεται σε όλες τις παράνομες πράξεις που μπορεί να κάνει αλλά όλοι του τη χαρίζουν είτε από ευγένεια είτε επειδή δεν θέλουν να μπλέξουν. Στο τέλος θα πάει στη φυλακή επειδή δεν έκανε τίποτα!

Το δεύτερο κομμάτι είναι σκηνοθετημένο από τον Henry Hathaway, λέγεται "The Clarion Call" και θέλει δύο παλιούς φίλους να βρίσκονται αντιμέτωποι με το παρελθόν τους. Ο ένας είναι αστυνομικός και έχει καταλάβει ότι για έναν ανεξιχνίαστο φόνο ευθύνεται ο παλιός του φίλος που υποδύεται ο Richard Widmark. Αυτός δίνει μια απίστευτα τρελαμένη ερμηνεία, όπως αυτές των πρώτων ταινιών του που έγινε γνωστός: το Road House, το Yellow Sky και κυρίως το Kiss of Death. Ο αστυνομικός δε θα μπορεί να συλλάβει το φίλο του εξαιτίας των αρχών του· ο δεύτερος τον είχε ξελασπώσει στο παρελθόν και τώρα του χρωστάει. Αλλά στο τέλος θα βρει τον τρόπο.

Το τρίτο κομμάτι από τον Jean Negulesco έδωσε και τον ελληνικό τίτλο στην ταινία. Λέγεται "The Last Leaf" και είναι το πιο συγκινητικό απ'όλα. Η Anne Baxter χωρίζει με τον αγαπημένο της, τριγυρνάει έξω στο κρύο και στα χιόνια και αρρωσταίνει με πνευμονία. Η θέλησή της για ζωή δεν είναι και η καλύτερη και αυτό επιδεινώνει την κατάστασή της. Πάνω στο πυρετό της, παρατηρεί και μετράει τα φύλλα ενός κισσού έξω στο χιόνι. Όταν θα πέσουν όλα, τότε θα έρθει και η δικιά της ώρα να πεθάνει, μονολογεί. Η αδερφή της δεν ξέρει τι να κάνει για να τη βοηθήσει, αλλά ο ζωγράφος γείτονάς τους θα βρει τον τρόπο.

Η τέταρτη ιστορία είναι η πιο κωμική αλλά επίσης και η πιο αδύναμη απ' όλες. Λέγεται "The Ransom of Red Chief" και σκηνοθετήθηκε από τον Howard Hawks. Σκεφτείτε ότι όταν κυκλοφόρησε η ταινία είχαν αφαιρέσει αυτό το κομμάτι. Το ξαναπρόσθεσαν όταν προβλήθηκε για την τηλεόραση. Δύο καημένοι απατεώνες αποφασίζουν να απαγάγουν ένα μικρό παιδί σε μια πολιτεία του νότου και να ζητήσουν τα λύτρα από τους γονείς του. Μόνο που το παιδί είναι τόσο ατίθασο και άγριο, που στο τέλος αναγκάζονται οι ίδιοι να πληρώσουν τους γονείς του ώστε να το πάρουν πίσω.

Αν και οι 3 από τις προηγούμενες τέσσερις ιστορίες είχαν ένα χειμωνιάτικο υπόβαθρο, αυτή είναι η καθαρά χριστουγεννιάτικη ιστορία (και ταιριάζει με την εποχή). Ο Henry King σκηνοθετεί το κομμάτι που λέγεται "The Gift of the Magi" και μας παρουσιάζει ένα φτωχικό, αλλά πολύ ερωτευμένο παντρεμένο ζευγάρι που ονειρεύεται τι δώρα θα πάρει ο ένας στον άλλο. Έχοντας μόνο τα απαραίτητα για τα προς το ζειν, η σύζυγος Jeanne Crain αποφασίζει να κόψει τα πλούσια μαλλιά της και να τα πουλήσει για να πάρει μια ακριβή θήκη για το ρολόι χειρός του συζύγου της. Αυτός όμως (ο νεαρός Farley Granger που γνωρίσαμε στο νουάρ Side Street) αποφασίζει να πουλήσει το ρολόι του για να πάρει κάτι για τη γυναίκα του!

How to Marry a Millionaire

Απλοϊκότατη ταινία, ελάχιστα διασκεδαστική, με τα μόνο σημεία που κεντρίζουν το ενδιαφέρον να είναι αυτά που αναφέρονται στις σχέσεις των παντρεμένων ζευγαριών. Η ταινία Πώς να παντρευτείτε έναν εκατομμυριούχο ήταν μια παραγωγή του Nunnaly Johnson ο οποίος έγραψε και το σενάριο που ήταν βασισμένο σε δύο θεατρικά έργα, το The Greeks Had a Word for It και Loco. Καλοφροντισμένη παραγωγή, με έναν επαγγελματία σκηνοθέτη όπως τον Jean Negulesco, ένα δυνατό τρίο πρωταγωνιστριών όπως οι Lauren Bacall, Marilyn Monroe και Betty Grable αλλά όλα αυτά δεν βοηθάνε την ταινία να αποκτήσει περισσότερο ενδιαφέρον. Όπως και τότε, έτσι και σήμερα βλέπουμε «φροντισμένες» αλλά ανέμπνευστες χολιγουντιανές παραγωγές που δεν έχουν τίποτα να προσφέρουν ή να πουν. Η ταινία προσφέρεται μόνο για αυτούς που τα βλέπουν όλα για... σινε-εγκυκλοπαιδικούς λόγους!

Road House

Δύο παλιόφιλοι θα μαλώσουν και θα βρεθούν αντίπαλοι για τα μάτια μιας γυναίκας. Καθόλου πρωτότυπο το σενάριο θα μου πείτε και δε θα έχετε άδικο, στην αρχή. Road House είναι το όνομα του μαγαζιού που έχει ο ένας (Richard Widmark) το οποίο ουσιαστικά δουλεύει ο δεύτερος (Cornel Wilde). Ο πρώτος θα φέρει μια καινούρια τραγουδίστρια (η μοιραία... Ida Lupino) από το Σικάγο με την οποία έπαθε την πλάκα του. Ο έρωτας όμως θα προκύψει από την άλλη πλευρά και θα κάνει τον Widmark έξαλλο. Όταν το ζευγάρι αποφασίσει να φύγει από την πόλη, το σαλεμένο από μίσος αφεντικό θα τους κατηγορήσει για κλοπή και, χωρίς να έχουν αντι-αποδείξεις, θα βάλει τον πρώην, πλέον, φίλο του φυλακή. Ως εδώ είμαστε αρκετά... προβλέψιμοι, έτσι; Η συνέχεια δίνει πόντους στην ταινία καθώς ο πονηρός Widmark θα πείσει τον δικαστή να αφήσει ελεύθερο τον φίλο του υπό δικιά του επιτήρηση. Έτσι, το ζευγάρι θα βρεθεί σε πιο δύσκολη θέση. Δεν θα μπορούν να κάνουν τίποτα αφού ο Widmark θα είναι η σκιά τους και με μία του λέξη θα μπορεί να στείλει τον Wilde πίσω στη φυλακή. Μια σχέση διεστραμμένης εξουσίας ξεκινάει που όπως είναι φυσικό θα τελειώσει βίαια και αιματηρά.

Μέσα σε μιάμιση ώρα η ταινία ξεκινάει από το βαρετό μελόδραμα και τα ερωτικά τρίγωνα για να ακολουθήσει μετά πιο νουάρ δρόμους, σώζωντας τελικά την κατάσταση. Δεν πρόκειται για κάποια ταινία που άφησε εποχή. Είναι όμως ένα ευπρόσωπο νουάρ, σκηνοθετημένο με συνέπεια από τον Jean Negulesco το οποίο βέβαια χρωστά πολλά στον δευτεραγωνιστή Richard Widmark που κλέβει πανεύκολα την παράσταση στην, μόλις, τρίτη του ταινία.