Ryan's Daughter (Η κόρη του Ράιαν)

Πριν δέκα χρόνια, ο πιο νεαρός εαυτός μου θα έβλεπε "με άλλο μάτι" την ταινία Ryan's Daughter του μεγάλου David Lean. Σήμερα, ο κατά δέκα χρόνια γηραιότερος μπορεί να ταυτιστεί με χαρακτήρες και καταστάσεις και "βλέπει" αλλιώς την ταινία. Αναρωτιέμαι αν υπάρχουν και άλλα αγαπημένα έργα που αν τα ξαναδώ τώρα θα αλλάξω άποψη γι'αυτά, ή αν υπάρχουν έργα που δεν τα είχα εκτιμήσει ιδιαίτερα όταν τα είχα δει όντας νεαρότερος και ίσως αλλάξω γνώμη αν τα ξαναδώ.

Η ταινία είναι πολύ-πολύ μεγάλη σε διάρκεια (μα καλά; 3,5 ώρες;!), με σκηνές που παρατραβάνε και θα μπορούσαν να διαρκούν λιγότερο, έχει όμως καταπληκτική φωτογραφία από τον Freddie Young (κέρδισε το όσκαρ φωτογραφίας εκείνη τη χρονιά) και πολύ καλές ερμηνείες. Ο συγγραφέας Robert Bolt ήθελε να φτιάξει ένα σενάριο από τη Μαντάμ Μποβαρί του Φλωμπέρ με τη γυναίκα του Sarah Miles ως πρωταγωνίστρια. Ο David Lean τον έπεισε να το διασκευάσει ελεύθερα και να το τοποθετήσει σε ένα ιρλανδικό χωριό υπό Αγγλική κατοχή κάπου στα 1917. Πέρα από τη Miles, ο Robert Mitchum υποδύεται το σύζυγο και δάσκαλο του χωριού (σε έναν από τους πιο υποτονικούς του ρόλους), ο Christopher Jones τον Άγγλο διοικητή, ο Trevor Howard τον παπά του χωριού και ο John Mills στο ρόλο του τρελού του χωριού, κερδίζοντας και το όσκαρ β' ανδρικού ρόλου. Η ταινία είχε ακόμα δύο υποψηφιότητες, α' γυναικείου για τη Σάρα Μάιλς και ήχου.

The Long Memory

12 χρόνια στη φυλακή για ένα έγκλημα που δεν έκανε. Όταν αποφυλακίζεται ο John Mills αναζητά τους τρεις υπαίτιους, αυτούς που είπαν ψέματα στη δίκη του και τον οδήγησαν στη στενή. Μόνο που ο ένας πέθανε, ο άλλος κρύβεται και η άλλη παντρεύτηκε τον αστυνομικό που διεξήγαγε την έρευνα. Ο τέταρτος, για τον οποίο η αστυνομία δεν ήξερε την ύπαρξή του, έχει αλλάξει πλέον όνομα και είναι μεγαλομαφιόζος στα λιμάνια του Τάμεση. Και η μόνιμη ατυχία του πρωταγωνιστή θα τον φέρει στο δρόμο του. Όλοι θα μπλέξουν με όλους επειδή όλοι έχουν να κρύψουν πράματα και δεν θέλουν να αλλάξουν το status quo. Ο Mills δεν έχει σκοπό να σταματήσει πουθενά, καθώς η μνήμη πίσω από τα σίδερα είναι μεγάλη, εξ ου και ο τίτλος The Long Memory. Πολύ καλή βρετανική παραγωγή, με τον Robert Hamer να εστιάζει στο ανέκφραστο πρόσωπο του πρωταγωνιστή, χωρίς να ξεχνάει τους δευτερεύοντες χαρακτήρες, που έχουν το δικό τους δράμα να αντιμετωπίσουν. Στα συν και η ρεαλιστική παρουσίαση των υποβαθμισμένων περιοχών και των φτωχικών καταγώγιων. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε με πολλούς τίτλους. Αυτοί ήταν «Η φλόγα της εκδίκησης», «Η ώρα της εκδικήσεως» και «Τρεις αδίστακτοι μάρτυρες».

Young Winston (Τα ταραγμένα χρόνια ενός γίγαντα)

Στη δεύτερη σκηνοθετική του δουλειά, ο ηθοποιός Richard Attenborough καταπιάνεται με τη βιογραφία των πρώτων χρόνων του μεγάλου βρετανού πολιτικού Γουίνστον Τσώρτσιλ. Με διάσημους ηθοποιούς να στελεχώνουν τους δεύτερους ρόλους (Anne Bancroft, Robert Shaw, John Mills και οι νεαρότατοι τότε Anthony Hopkins και Ian Holm), βλέπουμε μια πολύ καλή ανασύσταση της βικτωριανής εποχής στα τέλη του 19ου αίωνα, τα σχολεία που φοίτησε, τις προσπάθειες να πετύχει την αναγνώριση μέσα από τη συμμετοχή του στα βρετανικά στρατεύματα στην Ινδία, στο Σουδάν και στη Νότια Αφρική, αλλά και τις σχέσεις του με τους γονείς του, τον πολιτικό πατέρα Ράντολφ που αρρώστησε και πέθανε νωρίς και την αμερικανίδα στην καταγωγή μητέρα του, με τους οποίους οι σχέσεις ήταν τυπικές. Το έργο Young Winston βασίστηκε στα απομνημονεύματα του Τσώρτσιλ και έγινε σενάριο από τον Carl Foreman. Παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον για να δουν οι σημερινές γενιές πώς γαλουχούνταν οι τότε γενιές των πολιτικών, σε αντίθεση με τα σημερινά... τζάκια. Voice-over αφήγηση, χρήση αληθινών αποσπασμάτων βίντεο και φωτογραφιών, δημιουργούν ένα ενδιαφέρον βρετανικό έργο με όλα τα συστατικά της κλασικής συνταγής του Χόλιγουντ. Φαίνεται ότι οι βιογραφίες αρέσανε στον Atteborough, αφού δέκα χρόνια μετά, το 1982, μας παρουσίασε τον οσκαρικό Γκάντι και άλλα δέκα χρόνια μετά, το 1992, τον Σαρλό.

Hobson’s Choice (Η εκλογή του Χόμπσον)

Ο Χόμπσον είναι χήρος, έχει μαγαζί με παπούτσια, έχει δύο υπαλλήλους και... τρεις ανύπαντρες κόρες. Τρεις κόρες που τις έχει ως υπηρέτριες στο σπίτι και ταυτόχρονα υπαλλήλους στο μαγαζί. Για τη μεγάλη κόρη δεν σκέφτεται παντριά, αλλά για τις άλλες δύο υπάρχει μόνο το συνοικέσιο. Μόνο που αυτές έχουν αντίθετη άποψη. Η μεγάλη κόρη θα «επαναστατήσει», θα πάρει τον καλό του τον τεχνίτη, θα τον αρραβωνιαστεί με το ζόρι, θα ανοίξουν δικό τους μαγαζί και θα παντρευτούν. Η δικιά της τσαχπινιά στα οικονομικά με την πολύ καλή δουλειά του τεχνίτου στην κατασκευή, θα τους κάνουν μεγάλους και τρανούς. Περνάει ένας χρόνος και το μαγαζί του πατέρα φυτοζωεί με τον τρανό να επιδίδεται όλο και περισσότερο στο αλκοόλ. Η μεγάλη κόρη θα καταστρώσει ένα πανούργο σχέδιο, το οποίο θα περιλαμβάνει συμφιλίωση με όλους, την αποκατάσταση των μικρών αδερφών της, απειλώντας τον με οικονομική κατάρρευση. Δεν θα αφήσει άλλη επιλογή στον πατέρα. Αυτή θα είναι Η εκλογή του Χόμπσον, μια πρόταση που δεν θα μπορεί να αρνηθεί!

Το θεατρικό του Harold Brighouse μεταφέρεται το 1954 στη μεγάλη οθόνη από τον David Lean και το αποτέλεσμα είναι μια πολύ καλή κωμική ταινία, με χαρακτηριστικό βρετανικό χιούμορ και φαρμακερές ατάκες. Το μεγάλο της ατού είναι φυσικά η πληθωρική ερμηνεία του Charles Laughton στο ρόλο του Χόμπσον, που δεν αφήνει τίποτα και κανέναν όρθιο. Απολαυστικός και ο John Mills ως ο καημένος ανθρωπάκος στο ρόλο του τεχνίτη, που τον κάνει ό,τι θέλει η γυναίκα του που υποδύεται η Brenda De Banzie, γνωστή σας από τον ρόλο της κακιάς στον έγχρωμο Άνθρωπο που ήξερε πολλά του Χίτσκοκ. Η ταινία κέρδισε τη Χρυσή Άρκτο στο φεστιβάλ του Βερολίνου και το βραβείο Bafta για την καλύτερη βρετανική ταινία της χρονιάς.

Tiger Bay (Δύο μάτια είδαν το δολοφόνο)

Όντως, δύο παιδικά μάτια είδαν το δολοφόνο και το έγκλημα (πάθους) και είδαν επίσης που έκρυψε και το όπλο. Αυτόπτης μάρτυρας είναι ένα ορφανό κοριτσάκι που το χαρακτηρίζει η ευκολία με την οποία λέει ψέματα και που ζει με τη θεία του στο Κάρντιφ, στην περιοχή που οι ντόπιοι ονομάζουν Tiger Bay. Το κορίτσι καταφέρνει να πάρει το όπλο του δολοφόνου, αυτός την κυνηγάει αλλά τελικά γίνονται φίλοι. Όταν όμως η αστυνομία την ανακρίνει, αυτή θα πλάθει με τη φαντασία της ιστορίες που δεν στέκουν και τόσο και θα την μπλέκουν ακόμα περισσότερο.

Ο υπερδραστήριος εκείνη την εποχή J. Lee Thompson έφτιαξε μια καλή αστυνομική ταινία με ένα κάπως υπερβολικό σενάριο. Αυτό που μας κέρδισε όμως είναι η πολύ καλή σκηνοθεσία με γερές δόσεις ρεαλισμού και τις αρκετές χιτσκοκικές πινελιές. Αλλά το μεγαλύτερο προσόν της ταινίας είναι η ερμηνεία της μικρής —πρωτομφανιζόμενης τότε— Hayley Mills. Η οποία, ύστερα από αυτή την ταινία, έκλεισε πενταετές συμβόλαιο με τη Disney και έπαιξε στις οικογενειακές ταινίες που ξέρουμε όλοι. Σημειωτέον, είναι η κόρη του μεγάλου βρετανού ηθοποιού John Mills, ο οποίος στην ταινία μας εδώ παίζει τον αστυνομικό που ψάχνει να βρει τη λύση. Στο ρόλο του δολοφόνου ο Horst Buchholz που τον είδαμε και στους Εφτά που ήταν υπέροχοι.

In Which We Serve (Ναυάγιο στα νερά της Κρήτης)

Ο ελληνικός τίτλος της ταινίας θέλει να διαφημίσει δείξει την τοποθεσία που λαμβάνουν χώρα τα δρώμενα της πρώτης σκηνοθετικής δουλειάς του David Lean. Μια δουλειά όμως που ανήκει περισσότερο στον θεατρικό συγγραφέα, ηθοποιό και μουσικο-συνθέτη (και... σερ) Noël Coward, ο οποίος ήταν ο κύριος δημιουργός της ταινίας. Η έμπνευση ήρθε μετά την παρότρυνση του Churchill προς τον φίλο του τον Coward να γυρίσει μια ταινία με θέμα τον καπετάνιο Louis Mountbatten και τη Μάχη της Κρήτης για να νιώσει ότι προσφέρει κι αυτός από τη μεριά του κάτι στον πόλεμο (τον 2ο).

Η ταινία λοιπόν In Which We Serve αφηγείται μια (ημι-ρεαλιστική) ιστορία για τη ναυάγηση ενός βρετανικού καταδρομικού στα ανοιχτά της Κρήτης και την προσπάθεια των επιζώντων να περάσουν στη νότια πλευρά του νησιού με τη βοήθεια των Κρητικών, χωρίς να τους πάρουν χαμπάρι οι Γερμανοί. Η όλη ταινία έχει ενδιαφέρον και ειδικότερα οι σκηνές με τους κρητικούς κάνουν τον Έλληνα να νιώθει... ελληνάρας! Η ταινία όμως παίρνει μεγαλύτερες συγκινητικές διαστάσεις με τη χρήση των αναπολήσεων των βρετανών και των φλας-μπακ που παρακολουθούμε από τις ειρηνικές στιγμές με τις οικογένειές τους και τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Μια από τις καλύτερες ταινίες της —φτωχής σε κορυφαίες ταινίες, συγκριτικά με άλλες— χρονιάς του 1942.