Ryan's Daughter (Η κόρη του Ράιαν)

Πριν δέκα χρόνια, ο πιο νεαρός εαυτός μου θα έβλεπε "με άλλο μάτι" την ταινία Ryan's Daughter του μεγάλου David Lean. Σήμερα, ο κατά δέκα χρόνια γηραιότερος μπορεί να ταυτιστεί με χαρακτήρες και καταστάσεις και "βλέπει" αλλιώς την ταινία. Αναρωτιέμαι αν υπάρχουν και άλλα αγαπημένα έργα που αν τα ξαναδώ τώρα θα αλλάξω άποψη γι'αυτά, ή αν υπάρχουν έργα που δεν τα είχα εκτιμήσει ιδιαίτερα όταν τα είχα δει όντας νεαρότερος και ίσως αλλάξω γνώμη αν τα ξαναδώ.

Η ταινία είναι πολύ-πολύ μεγάλη σε διάρκεια (μα καλά; 3,5 ώρες;!), με σκηνές που παρατραβάνε και θα μπορούσαν να διαρκούν λιγότερο, έχει όμως καταπληκτική φωτογραφία από τον Freddie Young (κέρδισε το όσκαρ φωτογραφίας εκείνη τη χρονιά) και πολύ καλές ερμηνείες. Ο συγγραφέας Robert Bolt ήθελε να φτιάξει ένα σενάριο από τη Μαντάμ Μποβαρί του Φλωμπέρ με τη γυναίκα του Sarah Miles ως πρωταγωνίστρια. Ο David Lean τον έπεισε να το διασκευάσει ελεύθερα και να το τοποθετήσει σε ένα ιρλανδικό χωριό υπό Αγγλική κατοχή κάπου στα 1917. Πέρα από τη Miles, ο Robert Mitchum υποδύεται το σύζυγο και δάσκαλο του χωριού (σε έναν από τους πιο υποτονικούς του ρόλους), ο Christopher Jones τον Άγγλο διοικητή, ο Trevor Howard τον παπά του χωριού και ο John Mills στο ρόλο του τρελού του χωριού, κερδίζοντας και το όσκαρ β' ανδρικού ρόλου. Η ταινία είχε ακόμα δύο υποψηφιότητες, α' γυναικείου για τη Σάρα Μάιλς και ήχου.

Blithe Spirit (Πονηρό πνεύμα)

Ο Rex Harrison είναι χήρος από την πρώτη του γυναίκα και ξαναπαντρεμένος. Διοργανώνει ένα περίεργο σουαρέ με ένα φιλικό ζευγάρι και μία μέντιουμ, την οποία θέλουν να διακωμωδήσουν και να πάρει ιδέες για να γράψει ένα αστυνομικό μυθιστόρημα. Μόνο που τελικά θα έρθει από το υπερπέραν η πρώην του γυναίκα, την οποία θα βλέπει μόνο αυτός και θα κάνει τη ζωή του ζευγαριού άνω-κάτω. Αυτό είναι εν ολίγοις το έργο Blithe Spirit που σκηνοθέτησε ο David Lean το 1945 και ήταν βασισμένο στο ομώνυμο θεατρικό του Noel Coward. Πρόκειται για μια κωμωδία της οποίας το φανταστικό στοιχείο δίνει την ευκαιρία στον Coward να παίξει με τις συζυγικές σχέσεις και να γράψει απίστευτους διαλόγους και ατάκες. Οι παρεξηγήσεις και οι συζυγικές ζήλιες δίνουν και παίρνουν και οι λίγες πινελιές μαύρου χιούμορ εμπλουτίζουν περισσότερο το κλασικό αυτό έργο. Ο μετέπειται σκηνοθέτης Ronald Neame βοήθησε τον Lean στη συγγραφή του σεναρίου, ο Coward έδωσε και τη φωνή του για μια μικρή αφήγηση, ο Rex Harrison έχει το τυπικό βρετανικό στυλ, αλλά η Margaret Rutherford είναι αυτή που ξεχωρίζει ως μέντιουμ με την ανεπανάληπτη σπιρτόζικη ερμηνεία της. Η ταινία κέρδισε ένα όσκαρ για τα ειδικά εφέ.

Hobson’s Choice (Η εκλογή του Χόμπσον)

Ο Χόμπσον είναι χήρος, έχει μαγαζί με παπούτσια, έχει δύο υπαλλήλους και... τρεις ανύπαντρες κόρες. Τρεις κόρες που τις έχει ως υπηρέτριες στο σπίτι και ταυτόχρονα υπαλλήλους στο μαγαζί. Για τη μεγάλη κόρη δεν σκέφτεται παντριά, αλλά για τις άλλες δύο υπάρχει μόνο το συνοικέσιο. Μόνο που αυτές έχουν αντίθετη άποψη. Η μεγάλη κόρη θα «επαναστατήσει», θα πάρει τον καλό του τον τεχνίτη, θα τον αρραβωνιαστεί με το ζόρι, θα ανοίξουν δικό τους μαγαζί και θα παντρευτούν. Η δικιά της τσαχπινιά στα οικονομικά με την πολύ καλή δουλειά του τεχνίτου στην κατασκευή, θα τους κάνουν μεγάλους και τρανούς. Περνάει ένας χρόνος και το μαγαζί του πατέρα φυτοζωεί με τον τρανό να επιδίδεται όλο και περισσότερο στο αλκοόλ. Η μεγάλη κόρη θα καταστρώσει ένα πανούργο σχέδιο, το οποίο θα περιλαμβάνει συμφιλίωση με όλους, την αποκατάσταση των μικρών αδερφών της, απειλώντας τον με οικονομική κατάρρευση. Δεν θα αφήσει άλλη επιλογή στον πατέρα. Αυτή θα είναι Η εκλογή του Χόμπσον, μια πρόταση που δεν θα μπορεί να αρνηθεί!

Το θεατρικό του Harold Brighouse μεταφέρεται το 1954 στη μεγάλη οθόνη από τον David Lean και το αποτέλεσμα είναι μια πολύ καλή κωμική ταινία, με χαρακτηριστικό βρετανικό χιούμορ και φαρμακερές ατάκες. Το μεγάλο της ατού είναι φυσικά η πληθωρική ερμηνεία του Charles Laughton στο ρόλο του Χόμπσον, που δεν αφήνει τίποτα και κανέναν όρθιο. Απολαυστικός και ο John Mills ως ο καημένος ανθρωπάκος στο ρόλο του τεχνίτη, που τον κάνει ό,τι θέλει η γυναίκα του που υποδύεται η Brenda De Banzie, γνωστή σας από τον ρόλο της κακιάς στον έγχρωμο Άνθρωπο που ήξερε πολλά του Χίτσκοκ. Η ταινία κέρδισε τη Χρυσή Άρκτο στο φεστιβάλ του Βερολίνου και το βραβείο Bafta για την καλύτερη βρετανική ταινία της χρονιάς.

The Bridge on the River Kwai

Η πρώτη μεγάλη υπερπαραγωγή του David Lean (να 'ναι καλά τα λεφτά του παραγωγού Sam Spiegel), η ταινία των 7 όσκαρ (έχασε το 8ο στην κατηγορία β' ανδρικού ρόλου ο ιάπωνας Sessue Hayakawa), η ταινία με το αξέχαστο μουσικό θέμα, η ταινία που η επιτυχία της οδήγησε στη δημιουργία πολλών αντίστοιχων στρατιωτικών ταινίων (βλέπε Κανόνια του Ναβαρόνε κ.λ.π.), ίσως η πιο διάσημη του Alec Guinness, με ένα από τα δυναμικότερα φινάλε στην ιστορία του κινηματογράφο: Η γέφυρα του ποταμού Κβάι. Ο ορισμός της κλασικής ταινίας που ακόμα και σήμερα παραμένει φρέσκια. Το σενάριο, το οποίο βασίστηκε στο βιβλίο "Le pont de la rivière Kwaï" του γάλλου Pierre Boulle, έγραψαν οι Michael Wilson και Carl Foreman αλλά δεν το υπέγραψαν καθώτι και οι δυο ήταν στη «μαύρη λίστα» του Μακάρθι. Στα credits μπήκε το όνομα του συγγραφέα (κερδίζοντας και το αντίστοιχο όσκαρ!) και μόλις το 1984 η Ακαδημία διόρθωσε το όλο θέμα. Και για τις ιστορικές ανακρίβειες μπορούμε να πούμε: it's only a movie! Δείτε τον παραλογισμό του πολέμου, τις συγκρούσεις δύο διαφορετικών πολιτισμών, την ανυπακοή στη στυγνή εξουσία και τη μισαλλοδοξία μέσα από ένα (σχεδόν) τρίωρο υπερθέαμα.

In Which We Serve (Ναυάγιο στα νερά της Κρήτης)

Ο ελληνικός τίτλος της ταινίας θέλει να διαφημίσει δείξει την τοποθεσία που λαμβάνουν χώρα τα δρώμενα της πρώτης σκηνοθετικής δουλειάς του David Lean. Μια δουλειά όμως που ανήκει περισσότερο στον θεατρικό συγγραφέα, ηθοποιό και μουσικο-συνθέτη (και... σερ) Noël Coward, ο οποίος ήταν ο κύριος δημιουργός της ταινίας. Η έμπνευση ήρθε μετά την παρότρυνση του Churchill προς τον φίλο του τον Coward να γυρίσει μια ταινία με θέμα τον καπετάνιο Louis Mountbatten και τη Μάχη της Κρήτης για να νιώσει ότι προσφέρει κι αυτός από τη μεριά του κάτι στον πόλεμο (τον 2ο).

Η ταινία λοιπόν In Which We Serve αφηγείται μια (ημι-ρεαλιστική) ιστορία για τη ναυάγηση ενός βρετανικού καταδρομικού στα ανοιχτά της Κρήτης και την προσπάθεια των επιζώντων να περάσουν στη νότια πλευρά του νησιού με τη βοήθεια των Κρητικών, χωρίς να τους πάρουν χαμπάρι οι Γερμανοί. Η όλη ταινία έχει ενδιαφέρον και ειδικότερα οι σκηνές με τους κρητικούς κάνουν τον Έλληνα να νιώθει... ελληνάρας! Η ταινία όμως παίρνει μεγαλύτερες συγκινητικές διαστάσεις με τη χρήση των αναπολήσεων των βρετανών και των φλας-μπακ που παρακολουθούμε από τις ειρηνικές στιγμές με τις οικογένειές τους και τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Μια από τις καλύτερες ταινίες της —φτωχής σε κορυφαίες ταινίες, συγκριτικά με άλλες— χρονιάς του 1942.