Au hasard Balthazar (Στην τύχη ο Μπαλτάζαρ)

Το απόλυτο σινεμά του Robert Bresson. Ποιος άλλος θα διάλεγε να επικεντρώσει το ενδιαφέρον ολόκληρης της ταινίας σε έναν γάιδαρο; Μέσα από τη φαινομενικά απλή ιστορία του γαϊδάρου με το όνομα Μπαλτάζαρ, ο Μπρεσόν δημιουργεί άλλη μια μινιμαλιστική και ίσως την καλύτερη ταινία του. Μέρες που είναι, μπορείτε να τη δείτε ως μια άλλη εκδοχή των Παθών. Κι αυτό επειδή η εκμετάλλευση και η βία έρχονται σε αντίθεση με την παροιμιώδη υπομονή και ταπεινότητα που εκφράζει το ζωντανό, αυτό που υπηρέτησε και υπηρετεί ανέκαθεν τον άνθρωπο. Όπως σημειώνει ο Γκοντάρ, η ταινία Στην τύχη ο Μπαλτάζαρ είναι ένα ντοκουμέντο για τον κόσμο και για το Κακό μέσα στον κόσμο.

Mouchette

Η καημένη η Μουσέτ είναι μια μια κοπέλα στην εφηβεία, που ζει σ' ένα χωριό της γαλλικής επαρχίας και τραβάει τα πάνδεινα προσπαθώντας να φροντίσει την άρρωστη μητέρα της. Όταν έχει διαθέσιμο χρόνο δουλεύει και στο μικρό καφέ του χωριού. Οι συμμαθητές της την κοροϊδεύουν και οι συγχωριανοί την περιφρονούν. Ο αδερφός και ο πατέρας της μοιάζουν σα να αδιαφορούν τελείως για ό,τι συμβαίνει σπίτι τους. Ένας λαθροκυνηγός και ο δασοφύλακας θα μαλώσουν για τα μάτια της ιδιοκτήτριας του καφέ και πάνω στον καυγά ο δεύτερος θα σκοτώσει τον πρώτο. Ο δασοφύλακας θα ζητήσει από τη Μουσέτ να υποστηρίξει το άλλοθί του, αλλά στη συνέχεια θα τη βιάσει!

Ρεαλιστική καταγραφή για την υποκρισία και τη διαφθορά σε ένα στενόμυαλο μικρόκοσμο, μέσα από την ιδιαίτερη ματιά και τη χαρακτηριστική σκηνοθετική λιτότητα που χαρακτηρίζει τον Robert Bresson. Αυτή η εκπληκτικά μελαγχολική δημιουργία του 1967 απευθύνεται αποκλειστικά σε σινεφίλ κοινό. Οι υπόλοιποι τολμηροί ας τη δούνε με δικό τους ρίσκο.

Procès de Jeanne d’Arc (Η δίκη της Ζαν ντ’Αρκ)

Η ιστορία της Ιωάννας της Λωραίνης αποτελεί ένα αγαπημένο κινηματογραφικό θέμα για τους Γάλλους. Γιατί όχι, εξάλλου; Εθνική ηρωίδα και αγία (που ανακυρήχθηκε μετά από 500 χρόνια!) αλλά και φαντασμένη που άκουγε φωνές για τους αντιπάλους. Τα μόνα κείμενα που διασώζονται για την περίπτωσή της είναι τα πρακτικά της εκκλησιαστικής δίκης της. Σε αυτό το κομμάτι της ιστορίας επικεντρώνεται ο μεγάλος σκηνοθέτης Ρομπέρ Μπρεσόν και αναπαριστά όσο πιο λιτά και ρεαλιστικά τη Δίκη της Ζαν ντ'Αρκ. Και ενώ η ταινία βασίζεται κατά γράμμα στα κείμενα και έχει πολύ διάλογο (υπερβολικό για Μπρεσόν), παραμένει λακωνική και ουσιώδης αφού έχει διάρκεια μόλις μία ώρα. Πέρα από την τέχνη της εικόνας του Μπρεσόν, η ταινία σε βάζει (για άλλη μια φορά) σε σκέψεις γύρω από την εξουσία της εκκλησίας και αυτό που παρατήρησα εγώ είναι α) η άνεση με την οποία κρίνει και κατακρίνει όποιον δεν είναι αρεστός σ'αυτούς, β) τον ανδροκρατούμενο χώρο της εκκλησίας που δεν μπορεί να δεχτεί τη γυναίκα ούτε ως ίση, γ) τη στενομυαλιά των περισσοτέρων ανθρώπων που συμβαδίζει με αυτή της εκκλησίας από... φόβο και πάθος. Αναρωτιέμαι αν έχει αλλάξει τίποτα τόσα χρόνια μετά...

Un condamné à mort s'est échappé ou Le vent souffle où il veut

Πολύ λίγα πράματα έχω να πω για την ταινία του Robert Bresson παραγωγής 1956 που έχει έναν από τους πιο μεγάλους τίτλους που έχουμε δει ποτέ. Δηλαδή, τι λίγα πράματα, μόνο μία λέξη. Αριστούργημα. Δύσκολη ταινία, για απαιτητικό, σινεφίλ κοινό, το οποίο πρέπει να έχει καθαρό κεφάλι για να την παρακολουθήσει, αλλιώς θα χάσει όλη τη μαγεία. Όχι η συνηθισμένη ταινία φυλακών που περιμένετε να δείτε.

Στα ελληνικά πρωτοτιτλοφορήθηκε ως Ένας καταδικασμένος σε θάνατο δραπέτευσε και αργότερα με το πιο λακωνικό και ευκολομνημόνευτο Απόδραση μελλοθάνατων. Όσοι δεν είχαν καταλάβει το 1951 τον καλλιτεχνικό δρόμο που πήρε ο Μπρεσόν με το Ημερολόγιο ενός μοναχού, με αυτήν την ταινία το κατάλαβαν πλέον και με το παραπάνω. Βραβείο σκηνοθεσίας στο φεστιβάλ των Καννών.

Pickpocket (Ο πορτοφολάς)

Ο κινηματογραφικός κόσμος του Ρομπέρ Μπρεσόν αποτελείται (ή κυριαρχείται;) από την απλότητα. Λιτή σκηνοθεσία με έμφαση στις ψυχολογικές αποχρώσεις, χρήση ερασιτεχνών ηθοποιών, με φυσικό φωτισμό και ελάχιστη μουσική υπόκριση· σχεδόν ημι-ντοκυμαντερίστικο ύφος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Πορτοφολάς του 1959. Μια απλή ταινία γύρω από το πάθος του πρωταγωνιστή, το οποίο ξεκίνησε για βιοποριστικούς λόγους και κατέληξε ως μανία. Στη μέση υπάρχει και ένα λάβ στόρι που εκδηλώνεται φανερά μόνο στο τέλος. Μια ταινία που φαντάζει ψυχρή αλλά είναι γεμάτη συναίσθημα. Ο Μπρεσόν δεν θέτει κανόνες (ηθικούς, κοινωνικούς), δεν κατακρίνει τον ήρωα του, απλά τον παρατηρεί. Με τα έντονα κοντινά πλάνα σκέφτεσαι ότι ο σκηνοθέτης προσπαθήσει να διαπεράσει την επιφάνεια του απλού φαίνεσθαι με σκοπό να διεισδύσει στο βάθος των σκέψεων του πρωταγωνιστή του.

Ο άνθρωπος είναι τόσο πρόστυχος που όλα τα συνηθίζει στο τέλος έχει πει ο Ντοστογιέφκσι διά στόματος Ρασκόλνικοφ (άσχετο!). Αν και όσο περνούσε η ώρα, η ταινία μου έφερνε στο μυαλό τον Παίχτη του μεγάλου Ρώσου συγγραφέα και γενικά την «ένιωθα» ότι θα μπορούσε να είναι βγαλμένη μέσα από τα έργα του.