Cowboy (Ο δαίμων του Ρίο Γκράντε)

Ο Jack Lemmon υποδύεται έναν (και ερωτοχτυπημένο) ρεσεψιονίστ ξενοδοχείου του Σικάγο, που έχει ένα κρυφό όνειρο να γίνει Cowboy! Όταν γνωρίσει τον πολύπειρο επαγγελματία του είδος Glenn Ford, θα καταφέρει να γίνει συνέταιρός του και θα τον ακολουθήσει μέχρι το Μεξικό. Στην πορεία όμως θα δει ο ίδιος ότι η ζωή στη φύση για έναν καουμπόι δεν είναι τόσο εύκολη και ρομαντική (όπως τη φανταζόταν). Οι δυσκολίες θα ακολουθούν η μία την άλλη και τα νεύρα θα αρχίσουν να τεντώνονται, με αποτέλεσμα η σχέση των δύο αφεντικών να φτάσει σε οριακό σημείο.

Ο σκηνοθέτης Delmer Daves είχε στο ενεργητικό του αρκετές western ταινίες και εδώ χειρίζεται με άνεση το υλικό του. Αυτή η ταινία του 1958 ξεκινά με καθαρό κωμικό χαρακτήρα· η χρησιμοποίηση του Jack Lemmon είχε φυσικά αυτό το σκοπό. Βλέπετε, μετά το Όσκαρ β' ανδρικού ρόλου που πήρε το 1955 στον κωμικό του ρόλο στο Mister Roberts ήταν ένα απ' τα hot νέα κωμικά πρόσωπα του Χόλιγουντ. Στην πορεία όμως η ταινία αλλάζει άρδην κατεύθυνση και γίνεται αρκετά σοβαρή και δραματική, μια αλλαγή που δεν την περίμενα και μου φάνηκε εντελώς ξαφνική. Η ταινία πάντως καταλήγει να είναι ένας φόρος τιμής σ'αυτούς τους ανθρώπους. Στην τελική, χωρίς να είναι καμιά σπουδαία ταινία, βλέπεται άνετα και όχι μόνο από τους φανατικούς του είδους.

Here Comes Mr. Jordan (Ο αόρατος μίστερ Τζόρνταν)

Χαριτωμένη η ταινία Here Comes Mr. Jordan του 1941. Ο Robert Montgomery πεθαίνει (πριν την ώρα του) σε αεροπορικό ατύχημα αλλά η ομάδα που είναι υπεύθυνη να τον μεταφέρει στον άλλον κόσμο δεν το έχει γραμμένο στα πρακτικά! Έτσι ο υπεύθυνος Claude Rains αναλαμβάνει να τον γυρίσει πίσω στη Γη και να του βρει κατάλληλο σώμα, καθώς το δικό του έχει αποτεφρωθεί! Αυτό που ακολουθεί είναι... ο χαμός του χαμού! Κωμικά μπλεξίματα, τραγελαφικές καταστάσεις σε μια εμπορική επιτυχία της εποχής, που δεν απαιτεί από το θεατή περισσότερες καλλιτεχνικές αξιώσεις, παρά την απλή διασκέδασή του. Βραβεύτηκε με τα Όσκαρ καλύτερου σεναρίου και Όσκαρ καλύτερης πρωτότυπης ιστορίας, ενώ ήταν υποψήφια για αρκετά ακόμη. Βασίστηκε στο θεατρικό Heaven Can Wait του Harry Segall. Αν ο τίτλος σας λέει κάτι, είναι επειδή ο Warren Beatty γύρισε το ομώνυμο (με το θεατρικό) ριμέικ της ταινίας το 1978. Η ιστορία πάντως έχει μεγάλη απήχηση στο Χόλιγουντ, καθώς το 1947 γυρίστηκε μια (κάπως σαν) συνέχεια με το όνομα Down to Earth και ένα ριμέικ του ριμέικ εν έτη 2001 που λεγόταν κι αυτό Down to Earth με τον Chris Rock. Τρελή έμπνευση αυτό το Χόλιγουντ... Η δικιά μας περίπτωση, πάντως, βρίσκεται και στο ίδερνετ άρκαϊβ προς θέαση και δωρεάν κατέβασμα. Όπως καταλαβαίνετε, κι εδώ τα δικαιώματα της ταινίας έχουν λήξει!

Jeremiah Johnson (Ιερεμίας Τζόνσον, ο αλύγιστος)

Βρισκόμαστε στις αρχές της δεκαετίας του '70 και το κινηματογραφικό είδος του western έχει πάρει την κατηφόρα. Ο Sydney Pollack παρουσιάζει όμως το 1972 τον Jeremiah Johnson· ένα western που ουδεμία σχέση έχει με τα κλασικά του είδους. Θα λέγαμε ότι είναι μια εξερεύνηση της ψυχοσύνθεσης ενός ανθρώπου που βαρέθηκε τον πολιτισμό και ήθελε να γίνει mountain man, να ζήσει στα βουνά ένα με τη φύση. Το πείσμα του θα τον σώσει τον πρώτο καιρό από την πείνα και το κρύο, καθώς δε γνωρίζει τους τρόπους για να τα βγάλει πέρα στην άγρια φύση. Στην πορεία μαθαίνει να επιβιώνει, μαθαίνει να συναναστρέφεται με τους Ινδιάνους της περιοχής και προσπαθεί να χτίσει ένα σπίτι για την οικογένεια που... του φορτώθηκε! Εδώ ο Pollack αναζητά την απάντηση στο ερώτημα αν μπορεί ο άνθρωπος να ζήσει οργανωμένα και πολιτισμένα στην άγρια φύση, μέσα σε ένα αφιλόξενο περιβάλλον. Όποια κι αν είναι η απάντηση, εμείς βλέπουμε στην οθόνη μας την αγάπη του Pollack για τη φύση, βλέπουμε μια πανέμορφη εικαστικά ταινία, με τον Redford σε έναν από τους καλύτερους (και πιο χαρακτηριστικούς) του ρόλους.

Il Conformista (Ο κομφορμίστας)

Σε όλη τη διάρκεια της —καλύτερης για πολλούς— ταινίας του Bernardo Bertolucci του 1970, Ο Κομφορμίστας, παρατηρούμε τον πρωταγωνιστή Jean-Louis Trintignant να προσπαθεί να γίνει ένας «κανονικός» άνθρωπος. Μια προσπάθεια που θα τον οδηγήσει να παντρευτεί μια κοπέλα που δεν αγαπά, να συμμετάσχει στο φασιστικό κίνημα της προπολεμικής Ιταλίας και να πάει στο Παρίσι για να δολοφονήσει έναν αυτοεξορισμένο, πρώην καθηγητή του. Όλα αυτά μέσα από ανεπανάληπτης ομορφιάς εικόνες, μέσα από μια δαιδαλώδης αφήγηση, όπου το παρελθόν μπλέκεται επιδέξια με το παρόν. Θέματα όπως η σχέση του ατόμου με το κοινωνικό σύνολο, για τη φασιστική Ιταλία και για την κατάπτωση των ηθικών αξιών πλασάρονται μέσα από τα πανέξυπνα καδραρίσματα του Bertolucci, την πανέμορφη φωτογραφία και τα εκπληκτικά μπαρόκ και αρτ-ντεκό σκηνικά, που στο τέλος εξυψώνουν την ταινία σε κάτι παραπάνω από μια απλή φιλμική εμπειρεία· ιδού η κινηματογραφική τέχνη σε όλο της το μεγαλείο.

The Glass Key (Γιατί εσκότωσα)

Βασισμένη στο ομώνυμο διήγημα του Dashiell Hammett (που λέγεται ότι ήταν και το αγαπημένο του), η ταινία The Glass Key του 1942 είναι αυτό που φαντάζεστε· ένα film-noir που περιέχει όλα τα απαραίτητα συστατικά του είδους, όπως διαμορφώθηκαν μέσα στη δεκαετία του '40 και όπως τα έχετε δει φυσικά και σε άλλες ταινίες. Υπόκοσμος και νταήδες, διεφθαρμένοι πολιτικοί, ανθρώπινα πάθη, φιλίες και προδοσίες, μοιραίες γυναίκες και μέσα (ή ανάμεσα) σε όλα αυτά ένας σκοτεινός αντι-ήρωας που προσπαθεί να βρει την άκρη από το μπερδεμένο κουβάρι της αλήθειας. Στην καρέκλα του σκηνοθέτη βρίσκεται όμως ένας άγνωστος επαγγελματίας που δεν καταφέρνει να εξυψώσει (σε αντίθεση π.χ. με τον John Huston και το Γεράκι του) την ταινία, η οποία μοιάζει παγιδευμένη στην εμπορευματοποίηση του πρωταγωνιστικού διδύμου, το οποίο ήταν... hot εκείνη τη χρονική περίοδο.

Unfaithfully Yours (Το φιλί της άπιστης)

Είχα διαβάσει κάποτε για τον σεναριογράφο και μετέπειτα σκηνοθέτη Preston Sturges ότι στις ταινίες του οι ατάκες πέφτουν σαν το χαλάζι. Να προσθέσω εγώ και με ρυθμούς πυροβόλου όπλου! Αυτό θυμήθηκα με το που είδα την φοβερή, σκοτεινά κωμική ταινία, παραγωγής 1948, με τον τίτλο Unfaithfully Yours.

Θα μπορούσαμε να χωρίσουμε την ταινία σε τρία μέρη. Στο πρώτο γνωρίζουμε φυσικά τους χαρακτήρες και μαθαίνουμε (όπως και ο ίδιος) ότι η γυναίκα του μαέστρου Rex Harrison τον απατάει. Στο δεύτερο μέρος, ο μαέστρος παρουσιάζει με την ορχήστρα του τρία έργα των Rossini, Wagner και Tchaikowsky και τον βλέπουμε με την αντίστοιχη μουσική υπόκρουση να φαντάζεται τρεις διαφορετικούς τρόπους για να την εκδικηθεί ή ακόμα και να τη δολοφονήσει. Ειδικά η πρώτη προσπάθεια είναι... μαεστρικά ενορχηστρωμένη! Προς στιγμήν, θα σας φέρει στο μυαλό τη Μέρα της μαρμότας. Στο τρίτο μέρος της ταινίας αναλαμβάνει να πραγματοποιήσει τα σχέδια του, μόνο που η ζωή είναι αρκετά διαφορετική απ' ό,τι η φαντασία με αποτέλεσμα να αποτυχαίνει συνεχώς, με τέτοιο τρόπο που θα ζήλευε ακόμα και ο Jerry Lewis! Το happy-end είναι φυσικά δεδομένο αλλά η ταινία είναι απολαυστικότατη και για τα 100 λεπτά της. Η εμπορική της αποτυχία όμως και το γεγονός ότι το θέμα της ήταν αρκετά μακάβριο για τα γούστα πολλών κριτικών της εποχής αποτέλεσαν βαρύ πλήγμα στο Sturges που λέγεται ότι δεν μπόρεσε να ανακάμψει ουσιαστικά και η καριέρα του έληξε λίγα χρόνια αργότερα. Το ομώνυμο ριμέικ, τέλος, του 1984 με τους Dudley Moore και Nastassja Kinski φυσικά και δεν συγκρίνεται.

The Dark Corner (Το σταυροδρόμι της αμαρτίας)

Η ταινία The Dark Corner του 1946 είναι μια film-noir ταινία που από χιλιόμετρα βρωμάει αρπαχτή! Καταρχάς, έχουμε τη συμμετοχή του Clifton Webb σε έναν ρόλο που είναι (σχεδόν) αντιγραφή του ρόλου που είχε στην πετυχημένη ταινία Laura και ως προς το χαρακτήρα που υποδύεται και ως προς τη σχέση που έχει ο Webb με τη νεαρή σύζυγό του, η οποία θυμίζει έντονα τη σχέση του με τη Λώρα στην ομώνυμη προαναφερθείσα ταινία. Έπειτα, η χρήση του ονόματος της μετέπειτας σούπερ-σταρ της τηλεόρασης Lucille Ball σε πρώτη θέση αποσκοπεί φυσικά στη διαφήμιση αυτού του προϊόντος και μόνο, μιας και ο δικός της ρόλος είναι κάτι σαν νοικοκυρά γραμματέας σε απόγνωση, για να μην τη χαρακτηρήσουμε γλάστρα. Ο σκηνοθέτης Henry Hathaway εδώ διεκπεραιώνει απλά άλλη μια επαγγελματική υποχρέωση. Η υπόθεση επίσης είναι αρκετά προβλέψιμη και το όλο εγχείρημα στην τελική βλέπεται μόνο για να περάσει η ώρα· μία και μισή για την ακρίβεια!

Destination Moon (Απ' τη Γη στη Σελήνη/ΣΟΣ Σελήνη καλεί διάστημα)

Μετά τον Ιούλιο Βερν και τον Georges Melies, το 1950 ήταν η ώρα του Χόλιγουντ να επικοίσει τη Σελήνη. Ο τίτλος Destination Moon τα λέει όλα (οι ελληνικοί τίτλοι λένε ακόμα περισσότερα!). Το ενδιαφέρον σε αυτήν την περίπτωση έγκειται στο ότι οι δημιουργοί προσπάθησαν —με τα όποια μέσα διέθεταν εκείνη την εποχή— να φτιάξουν όσο πιο αληθοφανή γινόταν την ιστορία της κατασκευής του πυραύλου που θα πήγαινε τους πρώτους ανθρώπους στο φεγγάρι. Για αυτό λόγο έχουμε πολλές τεχνικές αναλύσεις και ένα ενδιαφέρον ένθετο βιντεάκι με τον... Woody τον τρυποκάρυδο που μας εξηγεί πολλά πραματάκια! Λιγότερο όμως από μια ταινία μυθοπλασίας πάντως, η ταινία αγγίζει το ντοκυμενταρίστικο στυλ (για να μην πούμε το προπαγανδιστικό). Ειδικά οι αναφορές για την απειλή της ανθρωπότητας αν και εφόσον κάποιοι εχθροί προλάβουν και πάνε πρώτοι στο φεγγάρι και το χρησιμέψουν ως βάση για να εκτοξεύουν πυραύλους, ακούγονται λίγο αστείες σήμερα. Επίσης αστείες μπορεί να σας φανούν πολλές σκηνές, εδικά αυτές πάνω στον πύραυλο που... περπατάνε στο διάστημα και μερικές στο φεγγάρι· το σημερινό μάτι που έχει φάει τα εφέ με το κουτάλι θα τις δει ως παιχνίδια με playmobil! Εν κατακλείδι, η ταινία βλέπεται για... εγκυκλοπαιδικούς λόγους!

Υ.Γ.: Εμένα πάντως μου έφερε στο μυαλό την ομώνυμη περιπέτεια του... Τεν-Τεν!

Detour

Γυρισμένο σε έξι μόλις μέρες, με προϋπολογισμό κάτι λιγότερο από $200.000, με πολύ προχειρότητα και πολύ voice-over αφήγηση, η ταινία Detour του 1945 είναι —αν μη τι άλλο— ένα χαρακτηριστικό b-movie της εποχής. Είναι όμως και μία film-noir ταινία που έχει αποκτήσει έκτοτε έντονο cult χαρακτήρα. Μέσα σε 67 λεπτά βλέπουμε πώς η ζωή ενός ανθρωπάκου με ταλέντο (πιανίστας στην επαρχία) θα πάρει τη λάθος «παράκαμψη» που θα τον βγάλει «εκτός πορείας». Μια διαδρομή απόλυτου πεσιμισμού. Με τόσο χαμηλό μπάτζετ, ο σκηνοθέτης Edgar Ulmer συμπεριέλαβε αρκετές σκηνές από τη διαδρομή Νέα Υόρκη-Λος Άντζελες χρησιμοποιώντας το ίδιο φιλμ ανάποδα και αυτό το καταλαβαίνεις σε ορισμένες σκηνές βλέποντας τους οδηγούς και το τιμόνι να είναι ανάποδα, λες και είναι... Άγγλοι! Και μιας και βρισκόμαστε στη δεκαετία του '40, η επιτροπή λογοκρισίας δεν θα άφηνε να περάσει η ταινία με τους φόνους χωρίς τιμωρία, εξ ου και το συγκεκριμένο φινάλε που επέλεξε ο σκηνοθέτης.

Μπορείτε να τη δείτε (ή και να την κατεβάσετε) ολόκληρη στο ίδερνετ-αρκάιβ, μιας και τα δικαιώματά της έχουν εκπέσει!

Les Enfants Terribles (Τα τρομερά παιδιά)

Στην ταινία του 1950 Les Enfants Terribles έχουμε μια μεγάλη συνεργασία του νεαρού τότε στο κουρμπέτι Jean-Pierre Melville και του πολυτεχνίτη Jean Cocteau. Βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του Κοκτώ που εκδόθηκε το 1929, η ταινία παρακολουθεί την τρομερή (και σχεδόν ανόσια) σχέση δύο αδερφιών που έχουν αποκόψει τους εαυτούς τους από τον υπόλοιπο κόσμο, παίζουν τρομερά εγκεφαλικά παιχνίδια (η λεκτική βία δίνει και παίρνει) που όσοι τους παρακολουθούν βγάζουν λάθος συμπεράσματα. Όταν όμως στο κλειστό περιβάλλον τους εισβάλει το ερωτικό ειδύλλιο, η ζήλια θα φέρει θανάσιμα αποτελέσματα.

Ένα κινηματογραφικό ποίημα, θα μπορούσαμε να τη χαρακτηρίσουμε. Ο Cocteau χρησιμοποιεί τη βαθιά φωνή του έχοντας το ρόλο του αφηγητή και ο Melville παίρνει την κάμερα και με τις οπερατικές κινήσεις του δεν αφήνει τίποτα κρυφό. Σημειώστε ότι ο Cocteau διάλεξε τον Melville ως σκηνοθέτη έχοντας δει την προηγούμενη χρονιά την παρθενική του ταινία μεγάλου μήκους, την Le silence de la mer.

Duel (Η μονομαχία)

Από ένα μικρό διήγημα του Richard Matheson που πρωτοδημοσιεύτηκε στο Playboy, μας προέκυψε η τηλεταινία Duel. Η ταινία πρωτοπροβλήθηκε το 1971 και η επιτυχία της οδήγησε τη Universal στο να την προωθήσει και στις κινηματογραφικές αίθουσες, προσθέτοντας λίγα λεπτά επιπλέον χρόνου (ώστε να φτάσει τα 90) και να μοιάζει πιερισσότερο με κινηματογραφική ταινία! Στην καρέκλα του σκηνοθέτη βρίσκουμε τον 25χρονο Steven Spielberg, ο οποίος με την πρώτη του τηλεταινία (από τις 3 που θα γυρίσει συνολικά για τη Universal) πετυχαίνει διάνα και δίνει την απαραίτητη ώθηση στην καριέρα του μέχρι να έρθουν... τα Σαγόνια του Καρχαρία που θα την εκτοξεύσουν στο... σινε-διάστημα!

Η υπόθεση της ταινίας απλοϊκότατη: τεράστιο φορτηγό κυνηγάει μικρό ΙΧ. Μέχρι το τέλος της ταινίας δεν μαθαίνουμε το λόγο αυτής της φονικής καταδίωξης. Αυτή η αόριστη απειλή όμως βοηθάει στην αύξηση του σασπένς, το οποίο είναι όλη η ουσία της ταινίας (όπως θα έλεγε και ο κύριος Χίτσκοκ). Το όλο θέμα κοπιαρίστηκε έκτοτε πολλάκις. Πρόχειρα στο μυαλό μού έρχονται το Mad Max, το επεισόδιο του... ΚΙΤΤ εναντίον του Γολιάθ(!), η αστεία ταινία Maximum Overdrive του Stephen King και το βίντεο-κλιπ για το τραγούδι Enter Sadman των Metallica.

Nevada Smith

Ο σκηνοθέτης Henry Hathaway έγινε γνωστός τη δεκαετία του '40 γυρίζοντας διάφορα film-noir, αλλά στα γεράματά του (τη δεκαετία του '60) είπε να ασχοληθεί σχεδόν αποκλειστικά με τα western. Ο Νεβάδα Σμιθ λοιπόν του 1966 είναι μια τέτοια περίπτωση με τον Steve McQueen στο ρόλο του τίτλου, ή κατά κόσμον Max Sand. Υποδύεται έναν νεαρό που ψάχνει τους τρεις δολοφόνους του λευκού πατέρα και της ινδιάνας μητέρας του. Αυτή η αναζήτηση για στυγνή εκδίκηση θα τον κάνει να ταξιδέψει σε όλη την Άγρια Δύση. Προσπαθώντας θερμόαιμα να τους πάρει στο κατόπι το μόνο που θα καταφέρει είναι να βρεθεί χαμένος σε ερημικά τοπία, χωρίς φαγητό και καταφύγιο. Τότε θα τον περιθάλψει ένας έμπορος όπλων και φυσιγγίων και θα του μάθει πέντε-δέκα πράματα για τα όπλα και κυρίως για τις ανθρώπινες συμπεριφορές. Η συνέχεια της αναζήτησής του θα γίνει μεθοδικά και με ψυχρό αίμα· θα δουλέψει ως καουμπόι, θα μπει επίτηδες στη φυλακή, θα συμμετάσχει σε μια συμμορία ληστών κι όλα αυτά για να φτάσει πιο κοντά στο σκοπό του. Η πορεία του όμως θα επηρεαστεί και από μια ινδιάνα και έναν καλόγερο που σε διαφορετικές περιπτώσεις τον βοήθησαν να επιβιώσει και να αναρρώσει. Στο τέλος όμως όταν θα έρθει πρόσωπο με πρόσωπο με τον δολοφόνο (ένας απολαυστικότατος Karl Malden) θα καταλάβει τη διαφορά μεταξύ τους και εκεί θα αναγεννηθεί.

Τα χαρακτηριστικά της εκδίκησης και της βίας στην Άγρια Δύση τα έχουμε δει και αλλού, απλώς εδώ βλέπουμε σε όλη τη διάρκεια της ταινίας τον κεντρικό χαρακτήρα να είναι ντοπαρισμένος για εκδίκηση και γι' αυτό η σχετικά γρήγορη αλλαγή πλεύσης στο τέλος δεν με ικανοποίησε απόλυτα. Παρά ταύτα, η ταινία είναι ευχάριστη, ειδικά για το... μάτι με τα έντονα χρώματα και τα όμορφα φωτογραφημένα τοπία της αμερικανικής ενδοχώρας και των Εθνικών Πάρκων.

The Hill (Ο λόφος)

Η ταινία The Hill του 1965 ξεκινάει και από τα πρώτα λεπτά καταλαβαίνεις περί τίνος πρόκειται. Για να είμαι όμως ειλικρινής, δεν ήξερα καν τι πραγματεύεται η ταινία πριν τη δω. Δύο ώρες μετά, έχω παρακολουθήσει μια απίστευτη ταινία που μου τίναξε τα μυαλά και μου τσίτωσε τα νεύρα. Εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα δυνατό δράμα στρατιωτικής φυλακής. Όλοι οι πικραμένοι λιποτάκτες και όσοι άλλοι ένστολοι έχουν διαπράξει αδικήματα εν καιρώ πολέμου, μεταφέρονται σ' αυτή τη φυλακή για να στρώσουν χαρακτήρα με τη βοήθεια των βάναυσων και υπερβολικά τυπικών (πες και στρατόκαυλων) καραβανάδων. Ψυχολογική βία και ανδρική τεστοστερόνη στο μάξιμουμ σ' αυτήν την ταινία, όπου πολλοί έχουν αναφέρει ότι ο σκηνοθέτης Sidney Lumet πήρε τη δύναμη των 12 Ένορκων (για πολλούς, η καλύτερη ταινία του) από το δωμάτιο του δικαστηρίου και την τοποθέτησε στη βρετανική στρατιωτική φυλακής καταμεσής της ερήμου στη Νότια Αφρική. Σίγουρα η καλύτερη ταινία του Lumet από τις δουλειές που έκανε τη δεκαετία του '60. Αυτή παρεπιμπτόντως αποτέλεσε την πρώτη συνεργασία του σκηνοθέτη με τον Sean Connery, από τις πέντε συνολικά. Οι υπόλοιπες ήταν: Η μεγάλη ληστεία της Νέας Υόρκης, Αυτή είναι η ιστορία μου, Έγκλημα στο Όριεντ Εξπρές και Οικογενειακή υπόθεση.

Cool Hand Luke (Ο μεγάλος δραπέτης)

Μια από τις καλύτερες ταινίες του Paul Newman αποτελεί η παραγωγή του 1967 Cool Hand Luke. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι άλλο ένα δράμα φυλακών, αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι. Θα λέγαμε κυρίως ότι είναι μια ταινία για την ελευθερία του πνεύματος ή καλύτερα μια ταινία αμβισβήτησης. Βρισκόμαστε εξάλλου στη κατεξοχήν δεκαετία αμβισβήτησης, όπως είναι αυτή του '60. Ο Newman χλευάζει το σύστημα και προσπαθεί να το υποτάξει με το δικό του τρόπο αλλά αυτό θα φέρει αρνητικά αποτελέσματα. Στην πορεία βλέπει ότι δεν μπορεί να τα βγάλει πέρα, αλλά αυτό δε θα τον κάνει να σταματήσει από το να συνεχίζει να προσπαθεί. Όπως λέει και το σλόγκαν της ταινίας: Το έγκλημά του: ο αντικομφορμισμός του. Η καταδίκη του: τα κάτεργα.

Σημειώστε το γεγονός ότι το σενάριο έγραψε ο Donn Pearce, βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο του, κατάδικος και ο ίδιος για δύο χρόνια σε καταναγκαστική εργασία. Τέσσερις υποψηφιότητες για όσκαρ μουσικής, σεναρίου, α' ανδρικού ρόλου για τον Newman και β' ανδρικού για τον George Kennedy. Ο τελευταίος ήταν ο μόνος που τσίμπησε το αγαλματίδιο!

The Sand Pebbles (Τα βότσαλα της άμμου)

Ο μεγάλος αντίπαλος του Paul Newman στη δεκαετία του '60 (και για λίγο στα '70's) ήταν ο Steve McQueen φυσικά. Ο King of Cool αποφάσισε να παίξει και σε πιο απαιτητικές ταινίες και μια από αυτές ήταν το μεγαλεπήβολο σχέδιο του Robert Wise, το The Sand Pebbles. Για χρόνια ήθελε ο σκηνοθέτης να γυρίσει την ταινία αλλά δεν έπαιρνε χρηματοδότηση από τα μεγάλα στούντια. Μέχρι που συμφώνησε να σκηνοθετήσει τη Μελωδία της Ευτυχίας, με αντάλλαγμα τη χρηματοδότηση και της άλλης ταινίας. Η συγκεκριμένη (παραγωγής 1966) βασίστηκε στο ομώνυμο βιβλίο του Richard McKenna που θέλει τον McQueen σε ρόλο... ποπάι. Πιο συγκεκριμένα, ο McQueen είναι ο μηχανικός του πολεμικού αμερικανικού πλοίου που βρίσκεται εν έτη 1926 στα νερά της Κίνας, σε μια περίεργη πολιτικά εποχή για τη χώρα. Είναι η εποχή που ο επαναστατημένος λαός της Κίνας θέλει να πάρει τις καταστάσεις στα χέρια του, να διώξει τους κατακτητές, να γίνει αυτόνομο Έθνος. Η διάρκεια της ταινίας αγγίζει τις 3 ώρες αλλά ο Wise χειρίζεται με μαεστρία όλα τα θέματα, μέσα και έξω απ' το πλοίο, επικεντρώνεται στην ουσία των πραγμάτων δηλαδή στις ανθρώπινες ιστορίες και δεν βαριέσαι ούτε λεπτό. Τώρα, όσον αφορά το πολιτικό σχόλιο για την εμπλοκή της Αμερικής σε κάθε μήκος και πλάτος αυτού του πλανήτη, το αφήνω για τους αναλυτές.

Εννιά υποψηφιότητες για βραβεία Όσκαρ τσίμπησε η ταινία και μέσα σ' αυτές βρίσκεται και η μοναδική υποψηφιότητα του Steve McQueen.

This Gun For Hire (Η αγάπη του γκάνγκστερ)

Εδώ βρίσκουμε την παρθενική εμφάνιση του κυρίου Ladd και ταυτόχρονα την πρώτη του συνεργασία (απ' τις τέσσερις συνολικά) με τη... βαρύτονη σεξοβόμβα (αλλά μέτρια ηθοποιό) Veronica Lake.

Η ταινία This Gun For Hire βασίζεται στο βιβλίο A Gun for Sale του Graham Greene, το οποίο δεν έτυχε να διαβάσω. Μπορείτε να το βρείτε ως «Ένα όπλο για πούλημα» από τις εκδόσεις ΝΕΦΕΛΗ. Οι σκέψεις που μου δημιούργησε η ταινία είναι οι εξής: βρισκόμαστε, καταρχάς, στα 1942 οπότε λογικό ήταν η ιστορία να περιέχει κάποια πατριωτικά μηνύματα και κατασκόπους. Πιο συγκεκριμένα, έχουμε και δω (όπως και στον Σαμποτέρ του Χίτσκοκ) φιλοναζιστές Αμερικανούς που πουλάνε κρατικά μυστικά στη Γερμανία. Κυρίως όμως έχουμε μια ταινία με έντονα αμοραλιστικά στοιχεία και μια γυναικάρα που παίζει καταλυτικό ρόλο στη ζωή του πρωταγωνιστή. Στοιχεία που μπολιάστηκαν στην ταινία μετά την επιτυχία του Γερακιού της Μάλτας για να φτιάξουν την ταινία πιο... film-noirish (λέω γω τώρα). Παρά τις όποιες αδυναμίες της πάντως, η ταινία παρακολουθείται για το εκρηκτικό ντεμπούτο, όπως προείπα, του Alan Ladd που τον έκανε σταρ.

Lady in the Lake

Θυμάστε τι είχαμε γράψει για τον Μπόγκι και την ταινία του, Σκοτεινή Διάβαση; Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και στην ταινία Lady in the Lake (κι αυτή παραγωγής του 1947), αλλά σε μεγαλύτερο βαθμό. Εδώ ο ηθοποιός και σκηνοθέτης αυτής της ταινίας, Robert Montgomery, μάς συστήνεται ως Philip Marlowe και μας εξιστορεί την ιστορία στην οποία έμπλεξε. Κυριολεκτικά! Απευθυνόμενος μπροστά στην κάμερα, ζητάει από το κοινό να αναζητήσει μαζί του τα στοιχεία εκείνα με τα οποία θα ξεδιαλύνει την υπόθεση. Και από κει και έπειτα βλέπουμε όλη την ταινία από τα μάτια του Marlowe. Ή, να το θέσω καλύτερα, η κάμερα είναι ο Marlowe. Σε όλο το έργο οι ηθοποιοί απευθύνονται απευθείας μπροστά στην κάμερα, δηλ. στον Marlowe. Μπερδευτήκατε; Δεν πειράζει. Καθώς η ιστορία βασίζεται σε έργο του Raymond Chandler, είναι αρκούντως περίπλοκη και ενδιαφέρουσα, περιέχοντας όλα τα απαραίτητα συστατικά ενός καλού film-noir. Το όλο όμως εγχείρημα από ένα σημείο και μετά κουράζει. Αν προσθέσουμε και το γεγονός ότι ο Montgomery ως Marlowe ουδεμία σχέση έχει με το στυλ του Bogart (πολύ... ξενέρωτος βρε παιδί μου), τότε μπορείτε να καταλάβετε γιατί στο τέλος δεν με ενθουσίασε η ταινία.

In A Lonely Place (Διψασμένος για ηδονή)

Ωραίο το αφιέρωμα της κρατικής τηλεόρασης στον Nicholas Ray. Είχαμε την ευκαιρία να δούμε κάποιες ταινίες του που σπάνια βλέπουμε στην τηλεόραση πλέον. Το απογευματάκι όμως είδαμε την ταινία In A Lonely Place του 1950, και όχι στην τηλεόραση.

Ο Humphrey Bogart πρωταγωνιστεί στο ρόλο του εκρηκτικά βίαιου, μοναχικού και σχετικά άνεργου σεναριογράφου που βρίσκεται ύποπτος για φόνο. Το άλλοθί του θα είναι μια άγνωστη γειτόνισσά του, την οποία θα ερωτευτεί. Η σχέση που θα αναπτυχθεί μεταξύ τους θα σταθεροποιήσει τις κρίσεις του και θα τον βάλει πάλι στον επαγγελματικό χάρτη. Κάποια βίαια ξεσπάσματα όμως θα τρομάξουν το αμόρε του και θα μεγαλώσουν τις αμφιβολίες της για το πόσο αθώος είναι ο Μπόγκι μας. Αυτές οι υποψίες θα οδηγήσουν τη σχέση τους σε αδιέξοδο...

Εκπληκτική ταινία του Nicholas Ray, ο οποίος για άλλη μια φορά χειρίζεται με μαεστρία θέματα με αντικοινωνικούς χαρακτήρες που βρίσκονται σε αδιέξοδο. Ο Μπόγκι πάντως σε σημεία μου θύμισε τον James Dean στο Επαναστάτης Χωρίς Αιτία· υπερόπτης, άκεφος, αντιδραστικός με τους πάντες και τα πάντα. Και η σκηνή στο αυτοκίνητο μετά το πάρτυ στην παραλία μου θύμισε Χίτσκοκ και Υποψίες, αλλά αυτά είναι μικρολεπτομέρειες που δεν μας επηρέασαν στο να μην απολαύσουμε αυτήν την σκοτεινή ταινία. Άλλη μια ταινία στην οποία ο Ray ανακατεύει διάφορα κινηματογραφικά είδη για να φτιάξει στο τέλος ένα... αριστούργημα.

Simon del Desierto (Ο Σιμών της ερήμου)

Την τρίτη συνεργασία των Luis Buñuel, της ηθοποιού Silvia Pinal και του συζύγου της και παραγωγού Gustavo Alatriste αποτελεί αυτή η μεσαίου μήκους ταινία. Ο Σιμών της ερήμου, παραγωγής 1965, αποτελεί —όπως εύκολα μπορείτε να μαντέψετε— άλλη μια σουρεαλιστική ταινία του Ισπανού σκηνοθέτη που με το λεπτό του χιούμορ ισοπεδώνει τα πάντα. Ο πρωταγωνιστής μας μιμείται το παράδειγμα του Συμεών του Στυλίτη, ο οποίος τον 5ο αιώνα μ.Χ. ανέβηκε πάνω σε ένα στύλο και έζησε εκεί 37 χρόνια με νηστεία και προσευχή για να είναι και πιο κοντά στο Θεό και πιο μακριά από τις αμαρτίες των ανθρώπων. Με βάση αυτήν την ιστορία, ο Buñuel βρίσκει την ευκαιρία να επιτεθεί (για άλλη μια φορά) με οξυδερκείς και ευφυείς παρατηρήσεις κατά της εκκλησίας και του Χριστιανισμού. Χρησιμοποιώντας τη Silvia Pinal ως το μέσον για να ρίξει ο Διάβολος (ή ο Buñuel;) τον Σιμών στην αμαρτία, η ταινία δεν είναι απλά ενδιαφέρουσα· είναι μια πανέξυπνη σατιρική αλληγορία. Θα μπορούσαμε να πούμε, τέλος, ότι αποτέλεσαι τη μεγαλύτερη επιρροή των Monty Python για τη δημιουργία της ταινίας Life of Brian.

The Naked City (Γυμνή πόλη)

Η ταινία The Naked City (1948) θα λέγαμε ότι είναι άλλη μια film-noir δημιουργία του Jules Dassin. Αν και για να είμαστε περισσότερο ακριβής, η ταινία μοιάζει στην εξέλιξή της μ' αυτές του στυλ whodunit. Στην ουσία όμως είναι μια καταγραφή της ζωής στη Νέα Υόρκη. Γυρισμένη όχι σε στούντιο αλλά σε αληθινά διαμερίσματα, σε αληθινές τοποθεσίες και σε μεγάλο βαθμό σε εξωτερικούς χώρους με φυσικό φωτισμό σού δίνει έντονα την αίσθηση του ρεαλισμού. Το αστυνομικό μυστήριο και η ιστορία επίλυσής του είναι απλά η δικαιολογία για να τριγυρίσουμε στους δρόμους της Νέας Υόρκης ανάμεσα σε άλλους 8 εκατομμύρια ανθρώπους και 8 εκατομμύρια διαφορετικές ιστορίες.

Tout va Bien (Όλα πάνε καλά)

Σε γενικές γραμμές, στην ταινία του 1972 Όλα πάνε καλά του Jean-Luc Godard βλέπουμε το ζευγάρι των Jane Fonda και Yves Montand να βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε ένα εργοστάσιο σαλαμιών μετά από την απεργία που έχουν κυρήξει οι εργάτες του και την κατάληψή του. Στην ουσία όμως είναι μια προσπάθεια να αποτυπώσει ο Godard τις σκέψεις του γύρω από το Μάη του '68, τις αριστερές (Μαοϊκές περισσότερο) ιδεολογίες του και να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι... όλα δεν πάνε τόσο καλά. Κυριώς θα λέγαμε ότι είναι μια (απαισιόδοξη;) αποτύπωση για την αποτυχία εγκαθίδρυσης των ριζοσπαστικών ιδεολογιών της δεκαετίας του '60. Όλα αυτά μέσα από το ανατρεπτικό κινηματογραφικό στυλ του Godard, για να ξέρετε τι περίπου να περιμένετε.

Σημειώστε επίσης ότι το όλο σκηνικό στο εργοστάσιο μου θύμισε το παρόμοιας κατασκευής και κινηματογραφικής αποτύπωσης που είδαμε και πριν λίγες μέρες στην ταινία Ο γυναικοκατακτητής του Jerry Lewis!