Dazed and Confused

Τελευταία μέρα σχολείου το 1976, ανεμελιά, μπύρες, πάρτυ, ροκ εν ρολ, βόλτες με τα αυτοκίνητα και οι τελειόφοιτοι να κυνηγάνε τα πρωτάκια για να τα ρίξουν τις παραδοσιακές ξυλιές! Οι νεανικές ανησυχίες γύρω από τη ζωή, τον έρωτα, το τι κάνουμε μετά το σχολείο, παραμένουν απαράλλαχτα ίδια σε όλες τις γενιές. Ο Richard Linklater γίνεται γνωστός στους ανεξάρτητους κινηματογραφικούς κύκλους, οι McConaughey και Affleck εμφανίζονται έτσι όπως δεν θέλουν να θυμούνται (εμφανισιακά) και το Dazed and Confused μένει στην ιστορία. Συμμετέχουν επίσης ο Adam Goldberg και η Marissa Ribisi η οποία, για όσους δεν ξέρουν, είναι η δίδυμη αδερφή του Giovani Ribisi.

Twenty-four eyes

Κλάμα με το κιλό σ'αυτή την coming-of-age ταινία για 12 παιδιά που ξεκινάνε σχολείο σε ένα απομονωμένο ψαροχώρι με μία καινούρια νεαρή δασκαλά εν έτη 1928. Και καθώς περνάνε τα χρόνια, σε πρώτο φόντο βλέπουμε τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η κάθε οικογένεια των παιδιών όπως και η δασκάλα (φτώχεια, έλλειψη δουλειάς κλπ), και από πίσω παρακολουθούμε τις επιπτώσεις της ανόδου του Ιαπωνικού εθνικισμού εκείνης της περιόδου και πόσο επηρέασε τις ζωές των ανθρώπων. Καθώς περνάνε τα χρόνια, η δασκάλα θα σταματήσει τα μαθήματα μιας και πάει κόντρα στο σύστημα, θα μεγαλώσει τη δική της οικογένεια με όλα τα βάρη που θα έχει αφήσει ο πόλεμος πίσω της και αργότερα θα γίνει πάλι δασκάλα, έχοντας μαθητές μερικά παιδιά των παλιών μαθητών της. Ο κύκλος της ζωής θα έχει ολοκληρωθεί και η συνάντηση (reunion) των εναπομείναντων παλιών μαθητών με τη δασκάλα τους στο τέλος του έργου, θα ολοκληρώσει τη συγκίνηση. Αναζητήστε το Twenty-four eyes του Keisuke Kinoshita από τη χρονιά του 1954 που γνώρισε ο δυτικός κόσμος στο φεστιβάλ της Βενετίας το 1955 και αποτελεί μία από τις πιο κλασικές ταινίες του ιαπωνικού κινηματογράφου (δηλ. πέρα από αυτές του Κουροσάβα).

Sixteen Candles

Μάλλον η δεύτερη καλύτερη ταινία του John Hughes μετά το Breakfast Club. Η μούσα του, η Molly Ringwald κλείνει τα 16 της χρόνια (εξ ου και ο τίτλος 16 Candles) και κανένας από την οικογένειά της δεν το θυμάται, καθώς ετοιμάζονται για το γάμο της μεγάλης αδελφής. Αυτή είναι ερωτευμένη με τον ωραίο του σχολείου, ο γκιγκ του σχολείου προσπαθεί να την την πέσει και ό,τι ακολουθεί είναι όλη η αμερικανική δεκαετία του '80: σχολείο και μπούλινγκ, μάγκες και φλώροι, πάρτι και μπύρες, μαγιό και σορτσάκια κλπ. Φουλ νεανικές ανησυχίες.

Over the Edge

Μία αμερικανική παραγωγή του 1979 που ήθελε να καταγράψει τη βία των εφήβων. Παρόμοια συμβάντα και παρόμοια θεματολογία παρατηρείται ήδη από τη δεκαετία του ’50 και του ’60, συνεχίστηκε μέσα στα 70s και κατέληξε στις μέρες να φθάσουμε σε περιστατικά τύπου Columbine. Εδώ στο Over the Edge ο σκηνοθέτης Jonathan Kaplan (που θυμόμαστε μόνο στο Κατηγορούμενοι με τη Τζόντι Φόστερ) επικεντρώνεται και παρουσιάζει τα αδιέξοδα των εφήβων που ζούνε σε νεόπλουτα προάστια με κυριότερο σημείο αναφοράς το ακόλουθο: δεν υπάρχει επικοινωνία μεταξύ των γονιών και των παιδιών τους. Οι πρώτοι επιζητούν την οικονομική επιτυχία αδιαφορώντας για τα παιδιά τους και οι δεύτεροι αναζητούν την ελευθερία να κάνουν ό,τι θέλουν. Η επιλογή για τις αποφάσεις της ζωής τους να είναι δική τους.
Τελικά, μήπως αυτό είναι το τίμημα της επίτευξης του αμερικανικού ονείρου; Όπου ο στόχος είναι το χρήμα και μόνο, θα υπάρχει κατάπτωση αξιών και αποξένωση μέσα στην οικογένεια;
Ενδιαφέρον για να κάνεις τις κοινωνικές συγκρίσεις του τότε και του τώρα, αρκετά παλιομοδίτικο το εργάκι, θα το έλεγες και καλτ, η πρώτη εμφάνιση στο πανί του έφηβου Matt Dillon.

Goodbye, Mr. Chips (Αντίο, ωραία νιάτα)

Μια βιογραφική ταινία για ένα... μη υπαρκτό πρόσωπο. Το μυθιστόρημα που έγραψε μέσα σε τέσσερις(!) μέρες ο James Hilton, μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη από τον Sam Wood. Η ταινία λεγόταν Goodbye, Mr. Chips. Παρακολουθούμε διάφορα κομβικά σημεία της ζωής του κυρίου Chipping (χαϊδευτικά Chips) από τη στιγμή που πηγαίνει να δουλέψει ως καθηγητής στο ιστορικό σχολείο αρρένων Brookfield, όντας μόλις είκοσι χρονών, ως το θάνατό του 63 χρόνια μετά! Φυσικά και η ταινία δεν επικεντρώνεται σε κάποιο γεγονός, αλλά παρακολουθούμε εν τάχει κάποια κομβικά σημεία· την πρώτη του μέρα στη δουλειά, τη γνωριμία του με τη γυναίκα της ζωής του, το βαλς στη Βιέννη, μαθαίνουμε γιατί λένε το Δούναβη γαλάζιο. Τα χρόνια περνάνε, τα παιδιά μεγαλώνουν, νέες γενιές έρχονται στη θέση των παλιοτέρων, ο ίδιος όμως παραμένει στη θέση του σταθερός ακόμα και στη διάρκεια του Α' παγκοσμίου πολέμου, όταν όλοι βρίσκονται στο μέτωπο και η χώρα βομβαρδίζεται, το μάθημα όμως συνεχίζεται.

Ιστορική, κλασική ταινία της δεκαετίας του '30, παρακολουθείται παραπάνω από ευχάριστα, παρόλο τα 71 χρόνια που έχουν περάσει. Κάποια πράγματα είναι διαχρονικά όπως είναι η σχέση των μαθητών με το σχολείο και τους διδάσκοντες, η μοναξιά, ο έρωτας και η απώλεια, και αυτό φαίνεται και σ'αυτήν την ταινία. Στον πρωταγωνιστικό ρόλο ο νεαρός Robert Donat (που πρωτογνωρίσαμε στα 39 σκαλοπάτια του Χίτσκοκ), στον πιο διάσημο ρόλο της καριέρας του, κερδίζει το όσκαρ α' ανδρικού ρόλου. Στο μεγαλύτερο μέρος της ταινίας υποδύεται τον ηλικιωμένο και είναι φορτωμένος με μπόλικο μέικ-απ και μεγάλα μουστάκια. Η ταινία απέσπασε άλλες έξι υποψηφιότητες, αλλά δεν είχε μεγάλη τύχη επειδή εκείνη ήταν η χρονιά του Όσα παίρνει ο άνεμος.

The Prime of Miss Jean Brodie

Τη χρονιά του 1969, η νεαρή (τότε) Maggie Smith υποδύεται την δις Τζιν Μπρόντι, μια «διαφορετική» δασκάλα σε ένα σκωτσέζικο σχολείο θηλέων και κερδίζει το όσκαρ πρώτου γυναικείου ρόλου. Η ταινία The Prime of Miss Jean Brodie βασίστηκε στο ομώνυμο βιβλίο της Muriel Spark, το οποίο είχε μεταφερθεί και στο σανίδι με επιτυχία την προηγούμενη χρονιά. Συμπυκνώνοντας την πλοκή και κάποιους χαρακτήρες, η ταινία επικεντρώνεται στη σχέση της δασκάλας με τέσσερις μαθήτριες που τις έχει υπό την προστασία της. Βρισκόμαστε στη δεκαετία του '30 και η δις Μπρόντι δεν έχει καμία σχέση με τις δασκάλες της εποχής. Ζει με ιδανικά, απολαμβάνει τις τέχνες, τη ζωή, τον έρωτα, το φαγητό. Ειδικότερα, τις 4 προστατευόμενες τις παίρνει μαζί της σε εκπαιδευτικές εκδρομές ακόμα και τα σαββατοκύριακα και αυτές την έχουν σα θεά. Η Μπρόντι είχε μια... περιπέτεια με τον δάσκαλο της ζωγραφικής που είναι παντρεμένος με έξι παιδιά. Ενώ αυτός επιμένει, αυτή τον παραμερίζει, καταπιέζει το πάθος της και εστιάζει την προσοχή της στο δάσκαλο της μουσικής! Οι πολιτικές της πεποιθήσεις όμως θα είναι ακροδεξιές και θα ανακατέψει πολιτισμό και πολιτική, την ομορφιά της Ρώμης με το Μουσολίνι. Θα μπλέξει τα πράματα περισσότερο όταν περιγράψει στα κορίτσια πώς φαντάζεται το μέλλον τους, ελπίζοντας η όμορφη ξανθιά Jenny να γίνει η ερωμένη του ζωγράφου και η έξυπνη Sandy ο... ρουφιάνος της κυρίας. Η τελευταία δε θα το αφήσει έτσι και θα κάνει... την υπέρβαση. Από κει και έπειτα θα επέλθει η σύγκρουση.

Στο ρόλο της Sandy η νεαρή Pamela Franklin δίνει μια θαυμάσια ερμηνεία, συναγωνίζοντας στα ίσια τη Maggie Smith. Πολύ ωραίες σκηνές επίσης έχει η ταινία όταν η Smith συγκρούεται λεκτικά με τη διευθύντρια: η πρόοδος εναντίον του συντηρητισμού, η έξυπνη εναντίον της πονηρής. Στην σκηνοθεσία βρίσκουμε τον Ronald Neame, που είχε δουλέψει ως καμεραμάν στο Χίτσκοκ, φωτογράφος στους Powell/Pressburger και σεναριογράφος στον David Lean (με υποψηφιότητες για όσκαρ σεναρίου στη Σύντομη συνάντηση και Μεγάλες προσδοκίες). Για την παρούσα ταινία πάντως κλείνουμε λέγοντας: βλέπεται άνετα αλλά η διαφορά εποχής δεν σε βοηθάει να ταυτιστείς και έτσι χάνει πόντους.

To Sir, with Love (Στον κύριό μας με αγάπη)

Όπως είχαμε πει και παλιότερα, κάθε δεκαετία έχει τη δικιά της «σχολική» ταινία. Η χαρακτηριστική περίπτωση για τη δεκαετία του '60 (μετά το If....) είναι η ταινία του 1967 To Sir, with Love. Βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του E.R. Braithwaite, η ταινία αποτέλεσε μεγάλη επιτυχία της εποχής. Εκείνη η χρονιά μάλλον αποτέλεσε και την κορύφωση της καριέρας του Sidney Poitier αφού πέραν αυτής συμμετείχε στις οσκαρικές Ιστορία ενός εγκλήματος και Μάντεψε ποιος θα'ρθει το βράδι.

Αλλά ο Poitier επιστρέφει στα θρανία για δεύτερη φορά· την πρώτη ήταν μαθητής, τώρα καθηγητής. Και μάλιστα σε αγγλικό σχολείο φτωχικής συνοικίας με δύστροπους μαθητές. Η μαγκιά πάει σύννεφο και οι δυσκολίες που έχει να αντιμετώπισει ο καθηγητής στην πρώτη του κιόλας διδακτική εμπειρία τεράστειες. Πάνω στα νεύρα του όμως θα βρει τον τρόπο να τους προσεγγίσει, αφήνοντας τα βιβλία στην άκρη με το σκεπτικό να τους αντιμετωπίσει ως ενήλικας προς ενήλικες και να ασχοληθεί με τα κοινωνικά, ρατσιστικά και σεξουαλικής φύσης προβλήματά τους. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι εκείνη την εποχή δεν έκανε ιδιαίτερα μεγάλη αίσθηση ένα ερωτικό ξεμυάλισμα μαθήτριας με τον καθηγητής της, σε αντίθεση με την ευαισθησία και την πολιτική ορθότητα των ημερών μας. Να πούμε, τέλος, ότι μεγάλη επιτυχία είχε και το τραγούδι της ταινίας με τον ίδιο τίτλο (νούμερο 1 στα τσαρτ τότες), ερμηνευμένο από την τραγουδίστρια Lulu που συμμετέχει και στην ταινία. Για όσους δεν την ξέρουν, μάλλον πρέπει να ακούσουν και την άλλη της μεγάλη επιτυχία, το Shout, και θα καταλάβουν!

If.... (Επαναστατημένη γενιά/Εάν...)

Ο ρόλος του επαναστάτη νεαρού σε ένα καθωσπρέπει βρετανικό σχολείο είναι που έκανε γνωστή τη φάτσα του Malcolm McDowell το 1968, λίγο καιρό πριν τον κάνει παγκοσμίως διάσημο ο κύριος Kubrick με το Κουρδιστό Πορτοκάλι. Μπολιασμένη με πολύ μαύρο χιούμορ και πολλές σουρρεαλιστικές καταστάσεις, η ταινία If.... σχολιάζει και κατακρίνει εν πολλοίς το εκπαιδευτικό σύστημα (κυρίως των δημόσιων σχολείων), την καταπίεση που δέχονταν (δέχονται;) οι έφηβοι, η οποία τεντώνει το σχοινί ως εκεί που δεν πάει άλλο. Και όταν αυτό κοπεί, τα πράγματα θα περάσουν σε μια διαφορετική δραματική κατάσταση που δεν θα έχει επιστροφή, αλλά ούτε και ευτυχή κατάληξη. Επίκαιρη ταινία μέσα στο εκρηκτικό κλίμα της τότε εποχής. Ό,τι πρέπει και για τους δικούς μας ανήσυχους νεαρούς, ειδικά τώρα που δίνουν εξετάσεις και τελειώνουν το σχολείο (πολλοί μόνο για το καλοκαίρι)! Να μην παίρνουν πολλές ιδέες όμως...

The Breakfast Club

Η χειρότερη δεκαετία του κινηματογράφου (και πολλών άλλων θεμάτων) είναι ασυζητητί η δεκαετία του '80. Μέσα σ' αυτήν εμφανίστηκε και έδρασε ο σκηνοθέτης/σεναριογράφος John Hughes, του οποίου οι ανησυχίες δεν ξεπερνούσαν το... λύκειο και την εφηβεία! Πιο γνωστές ταινίες του είναι Η πιο κουφή μέρα του Φέρις Μπιούλερ και το Ηλεκτρονικό μανούλι. Το 1985 όμως, και πριν γράψει το... Μανούλι, κυκλοφόρησε το πιο σοβαρό και δραματικό Breakfast Club. Μια ιστορία για πέντε άσχετους μεταξύ τους μαθητές που πηγαίνουν στο σχολείο Σάββατο πρωί ως τιμωρία. Ο/η καθένας/καθεμία εκφράζει και μια διαφορετική κλίκα του σχολείου· έχουμε τον τραμπούκο αληταρά, τον γυμνασμένο αθλητή, το «σπασικλάκι» που τα ξέρει όλα, την κακομαθημένη πλούσια γκομενίτσα, την ατίθαση και αταίριαστη με το κοινωνικό της περιβάλλον κοπέλα. Χωρίς να έχουν φαινομενικά τίποτα κοινό μεταξύ τους, θα ανακαλύψουν ότι οι ανησυχίες τους για το μέλλον και για τη ζωή τους είναι οι ίδιες.

Με τη βοήθεια και του τραγουδιού των τίτλων Don't You (forget about me) των Simple Minds, η ταινία έγινε αμέσως επιτυχία και μια από τις πιο αγαπημένες δημιουργίες της δεκαετίας. Η όλη της ίσως επιτυχία (όπως είπε κάποιος) έγκειται στο ότι αν αλλάξεις ρούχα στους πρωταγωνιστές και τους τοποθετήσεις π.χ. στα '60s ή στα '90s, δεν θα έχει καμία διαφορά. Οι νεανικές ανησυχίες έχουμε ξαναπεί ότι είναι διαχρονικές... Τέλος και αυτού του παραδείγματος.

Blackboard Jungle (Η ζούγκλα του μαυροπίνακα)

Καταρχάς, η Ζούγκλα του μαυροπίνακα έκανε smash-hit το τραγούδι των τίτλων, το πασίγνωστο πλέον Rock Around the Clock του Bill Haley & His Comets's, το οποίο ήταν ένα άσημο b-side μέχρι τότε και σήμανε την έναρξη της rock 'n' roll εποχής. Η υπόθεση της ταινίας έχει κοπιαριστεί έκτοτε σε δεκάδες ταινίες, με πιο χαρακτηριστικές τις Οι απειθάρχητοι και Ασυμβίβαστη γενιά.

Με δυο λόγια, ο καθηγητής Glenn Ford πηγαίνει σε ένα παρακμιακό δημόσιο σχολείο και συναναντάει την αδιαφορία των νέων, τραμπουκισμούς και ψευτο-νταηλίκια. Μέχρι τη στιγμή που θα τις φάει από μια συμμορία μαθητών στο δρόμο και θα αλλάξει στάση. Μια ταινία, η οποία εν έτη 1955 ήθελε να επιστήσει την προσοχή στο πρόβλημα που είχε ανακύψει στις ΗΠΑ εκείνη την εποχή με τους ανήλικους εγκληματίες. Εδώ συναντάμε και τον νεαρό Sidney Poitier που υποδύεται ένα σκεπτόμενο μαγκάκι με γνήσιες νεανικές ανησυχίες και προβληματισμούς. Ύστεαρα από χρόνια, θα υποδυθεί αυτός τον καθηγητή που συναντάει δυσκολίες στο φιλμ Στον κύριό μας, με αγάπη. Παρόμοιες ταινίες που ασχολήθηκαν με το θέμα των... ανήσυχων νεαρών μπορούμε να θεωρήσουμε τον Ατίθασο με τον Marlon Brando, τον Επαναστάτη χωρίς αιτία με τον James Dean και το πιο κωμικό Με το ζόρι γκάνγκστερ με τον Jerry Lewis. Φαντάζομαι ότι θα υπάρχουν και πολλές άλλες, αποδεικνύοντας ότι τα θέματα εφηβικών/νεανικών ανησυχιών και τα προβλήματα στις σχέσεις μαθητών-δασκάλου είναι διαχρονικά!