La bataille d'Alger (Η μάχη του Αλγερίου)

Σαν ντοκιμαντέρ, αλλά και καθόλου. Από τη μία, η βία των Γάλλων στρατιωτικών ενώ, από την άλλη, τα «κόλπα» του ανταρτοπόλεμου των Αλγερινών. Βία στη βία μέχρι κάποιος να οπισθοχωρήσει. Ποιος όμως θα είναι αυτός που θα κάνει το πρώτο βήμα... προς τα πίσω; Συγκλονιστική ταινία, που παίρνει σαφή θέση ενάντια στους κατακτητές, και καλά κάνει! Ο ιμπεριαλισμός των πάλαι ποτέ αυτοκρατοριών ήρθε τελικά σε σύγκρουση με τους απλούς ανθρώπους και έφαγε τα μούτρα του. Η μάχη του Αλγερίου είναι ένα ιστορικό φιλμ του παγκόσμιου κινηματογράφου. Κέρδισε το Χρυσό Λέοντα στη Βενετία το '66, ήταν υποψήφιο για όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας στα βραβεία του '67 και πάλι υποψήφιο για όσκαρ σεναρίου και σκηνοθεσίας στην τελετή του '69! Το ότι δεν προβλήθηκε στη Γαλλία μέχρι πρότινος, πιστεύω είναι κατανοητό.

L'année dernière à Marienbad (Πέρυσι στο Μαριενμπάντ)

Ατμοσφαιρική, σουρρεαλιστική, κατανυκτική και... αγγελοπουλική. Αυτά και άλλα πολλά μπορούμε να πούμε για την ταινία Πέρυσι στο Μαριενμπάντ του γάλλου Αλέν Ρενέ, δύο χρόνια μετά το πολυεπιτυχημένο Χιροσίμα, αγάπη μου. Και αυτή η ταινία δεν πήγε πίσω φυσικά· κέρδισε το Χρυσό Λέοντα στο φεστιβάλ του Βερολίνου και ήταν υποψήφια για όσκαρ σεναρίου. Ο χώρος και ο χρόνος αναμειγνύονται και αλληλο-αναιρούνται, η μνήμη καταργείται και ξανα-δημιουργείται, το όνειρο και η πραγματικότητα συγχέονται. Εκπληκτική σκηνοθεσία με τα σκηνικά να παίζουν βασικό ρόλο και να είναι πιο «ζωντανά» από τους ανθρώπους, που μοιάζουν διακοσμητικά στοιχεία. Η ταινία απευθύνεται αποκλειστικά σε σινεφίλ κοινό. Οι υπόλοιποι μακριά και αγαπημένοι. Για να μην με βρίζετε μετά. Αυτή η διφορούμενη γνώμη για την ταινία οδήγησε και κάποιους κύριους Harry Medved και Randy Lowell να την κατατάξουν στη λίστα τους με τον τίτλο "The Fifty Worst Films of All Time (and how they got that way)". Όλα σχετικά είναι σ' αυτή τη ζωή. Για την ιστορία, Marienbad είναι το γερμανικό όνομα της τσέχικης λουτρόπολης Mariánské Lázne.

Anna Karenina

Το πασίγνωστο έργο του Λέων Τολστόι μεταφέρθηκε ουκ ολίγες φορές στη μεγάλη οθόνη. Η εκδοχή της Άννας Καρένινα που είδαμε προέρχεται από τη χρονιά του 1935 με πρωταγωνίστρια στον ομώνυμο ρόλο τη μεγάλη σταρ Greta Garbo. Στο ρόλο του αξιωματικού Βρόνσκι, του τυπά που ερωτεύται η Αννούλα και παρατάει τον άντρα της, βρίσκουμε τον Fredric March. Αλλά οι δύο, εξαίσιοι κατά τ' άλλα, ηθοποιοί δεν διασώζουν την ταινία από τη μετριότητα. Κι αυτό οφείλεται στη μέτρια σκηνοθεσία του επαγγελματία Clarence Brown, που... προσπαθεί αλλά δεν μπορεί. Ο κοινωνικός αποκλεισμός των δύο εραστών δεν πείθει, τα πάθη της αριστοκρατίας στην τσαρική Ρωσία δεν εντυπωσιάζουν και το μόνο που μένει είναι η περσόνα της Γκάρμπο. Μόνο για αυτό, ίσως, οι φαν μπορούν να δουν την ταινία. Να σημειώσουμε όμως την εμφάνιση του μικρού Freddie Bartholomew που μας εντυπωσίασε περισσότερο στους Δαίμονες των κυμάτων. Και, τέλος, να πούμε ότι η ταινία κέρδισε το Χρυσό Λέοντα στο μόλις τριών ετών φεστιβάλ της Βενετίας, για καλύτερη ξενόγλωσση ταινία.

Τα παιδικά χρόνια του Ιβάν

Ένα από τα καλύτερα κινηματογραφικά ντεμπούτα (μιλάμε για ταινία μεγάλου μήκους) και η ταινία που έκανε παγκοσμίως γνωστό το όνομα του Andrei Tarkovsky. Τα παιδικά χρόνια του Ιβάν που κυκλοφόρησαν το 1962 αποτελούσαν μέρος του δόγματος του Χρουστσόφ για μια παρουσίαση του Β' Παγκοσμίου πολέμου μέσα από μια πιο ανθρώπινη και πιο προσωπική ματιά. Η ταινία απέσπασε τον Χρυσό Λέοντα στο φεστιβάλ της Βενετίας, όπως και το βραβείο σκηνοθεσίας. Από αυτήν την ταινία φαίνεται το ταλέντο του νεαρού Tarkovsky· εκπληκτικά πλάνα, ευρυματικές γωνίες λήψεις, θαρρείς και η κάμερα... αιωρείται. Και φυσικά βλέπουμε κάποια από τα γνωστά μοτίβα των ταινιών αυτού του Ρώσου δημιουργού, όπως π.χ. το υγρό στοιχείο που και εδώ παίζει σημαντικό ρόλο. Παρακολουθούμε την ιστορία του Ιβάν, ενός μικρού αγοριού που ζει όλη τη φρίκη και το δράμα του πολέμου. Χωρίς να έχει κανένα άλλο συγγενικό πρόσωπο εν ζωή, ακολουθεί το στρατό και προσπαθεί με τον τρόπο του να βοηθήσει και να εκδικηθεί τους Ναζί. Τα παιδικά χρόνια του Ιβάν είναι ο πόλεμος, οι σκοτωμοί, οι βόμβες και οι σφαίρες αντί να είναι παιχνίδι, ξεγνοιασιά και αγάπη.

Gloria

Ο «πατέρας» του ανεξάρτητου σινεμά, Τζον Κασσαβέτης, προσεγγίζει για άλλη μια φορά το γκανγκστερικό φιλμ. Με την ταινία Gloria του 1980 παρακολουθούμε τις προσπάθειες της εκπληκτικής, ομολογουμένως, Gena Rowlands στον ομώνυμο ρόλο να διαφύγει από τον κλοιό των γνωστών της μαφιόζων που την κυνηγάνε. Κι αυτό επειδή πήρε υπό την προστασία της το μικρό παιδί μιας οικογένειας που σφαγιάστηκε για μαφιόζικους λόγους! Περισσότερο όμως από μια ταινία καταδίωξης, θα λέγαμε ότι παρακολουθούμε το δράμα μιας ώριμης γυναίκας που αντιλαμβάνεται ότι δεν θα γίνει ποτέ μητέρα· ή ένα μοντέρνο, αστικό γουέστερν· ή μια ταινία αγωνίας μέσα σε μια μεγαλούπολη στην οποία δεν μπορείς να κρυφτείς πουθενά· ή όλα αυτά μαζί. Σίγουρα πάντως μια ταινία στην οποία κυρίαρχο ρόλο, μετά την ιδιόμορφη σχέση του πρωταγωνιστικού ζευγαριού, παίζει η Νέα Υόρκη. Μια Νέα Υόρκη όμως με τις όχι και τόσο γνώριμες κινηματογραφικές της τοποθεσίες ή τα τουριστικά αξιοθέατα, στον αντίποδα δηλαδή του γουντιαλενικού Μανχάταν.

Σημειώστε το Χρυσό Βατόμουρο του χειρότερου ηθοποιού που κέρδισε ο πιτσιρικάς της ταινίας (που δεν έχει και καμία σημασία) και ξεχάστε το άνευ λόγου ύπαρξης ριμέικ του Lumet με τη Sharon Stone.

Rosencrantz & Guildestern Are Dead

Το θεατρικό του μεγάλου Tom Stoppard ανέβηκε για πρώτη φορά στο σανίδι το 1966 αλλά έπρεπε να περάσουν αρκετά χρόνια για να γυριστεί σε ταινία. Ύστερα από τη συγγραφή κάποιων σεναρίων και την απόκτηση της... κατάλληλης προϋπηρεσίας —με αποκορύφωμα φυσικά το Brazil του Terry Gilliam—, αποφάσισε να σκηνοθετήσει ο ίδιος το έργο του το 1990. Για όσους δεν γνωρίζουν, να πούμε ότι ο Ρόζενκραντζ και ο Γκίλντερστερν είναι δύο από τους λιγότερους σημαντικούς χαρακτήρες μέσα από το διάσημο έργο του Shakespear, τον Άμλετ. Ο Stoppard λοιπόν τους βάζει πρωταγωνιστές και βάζει εμάς τους θεατές να παρακολουθούμε την (φανταστική) πορεία τους μέσα από διάφορα κομμάτια του Άμλετ, μέχρι την τραγική τους κατάληξη όπως υποδηλώνει και ο τίτλος της ταινίας. Η... ποιητική αδεία δίνει και παίρνει με τον Stoppard να κινεί τους χαρακτήρες στο έργο του σαν μαριονέτες. Κορυφαία η σκηνή όπου οι ηθοποιοί που υποδύονται τους ηθοποιούς παντομίμας παρακαλουθούν το κουκλοθέατρο, οι... μελλοθάνατοι παρακολουθούν το θέατρο και εμείς... την ταινία. Όπως επίσης και οι σκηνές με τις ξαφνικές εκλάμψεις επιστημονικής ευφυίας του Ρόζενκραντζ και όλες οι σκηνές όπου εμφανίζεται ο Richard Dreyfuss. Σημειώστε ότι ο ρόλος του είχε προταθεί αρχικά στον Sean Connery. Τώρα, αν κάποιοι κουραστούν από το πολύ μπλα-μπλα και τους αργούς ρυθμούς της ταινίας, εμείς δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι γι' αυτό. Για τους οπαδούς όμως του Shakespear, του Tim Roth και του Gary Oldman (σε μια από τις πρώτες τους πρωταγωνιστικές δουλειές), για τους θεατρόφιλους και τους κινηματογραφόφιλους, η ταινία Ο θάνατος των Ρόζενκραντζ και Γκίλντεστερν θα τους ενθουσιάσει. Χρυσός Λέοντας στο φεστιβάλ της Βενετίας.

Jeux Interdits (Απαγορευμένα παιχνίδια)

Τα Απαγορευμένα παιχνίδια (1952) του René Clément είναι ίσως μια από τις πιο συγκινητικές ταινίες με θέμα τον πόλεμο. Η ιστορία ξεκινάει με τους Γάλλους να εγκαταλείπουν το Παρίσι μετά την εισβολή των Γερμανών και να οδεύουν προς το νότο. Η μικρή Πολέτ χάνει τους δύο γονείς της όταν το προσφυγικό καραβάνι βομβαρδίζεται από τους Γερμανούς. Με το νεκρό σκυλάκι της αγκαλιά, βρίσκει καταφύγιο σε μια αγροτική οικογένεια και πιάνει φιλίες με το δεκάχρονο Μισέλ. Μαζί θα θάψουν το νεκρό ζωάκι σ' έναν εγκαταλειμμένο μύλο. Αυτό θα μετατραπεί σαν το αγαπημένο τους παιχνίδι και έτσι θα προσθέσουν κι άλλα νεκρά ζωάκια, βάζοντας στο καθένα από ένα σταυρό που έχουν κλέψει από το νεκροταφείο του χωριού, φτιάχνοντας έτσι ένα κρυφό κοιμητήριο ζώων. Όταν όμως μαθευτεί το «παιχνίδι» τους, o πατέρας του Μισέλ θα αναγκαστεί να καταστρέψει το κοιμητήριο και να δώσει την Πολέτ στο ορφανοτροφείο.

Η παιδική αθωώθητα προσπαθεί να βρει τον τρόπο να αντιμετωπίσει το εχθρικό περιβάλλον και -κυρίως- το θάνατο. Και πώς να το κάνουμε άλλωστε; Αυτή η παιδική αθωώτητα βρίσκει πάντα τον τρόπο να εισχωρεί στην καρδιά μας και να μας επηρεάζει. Χρυσός Λέοντας στο φεστιβάλ της Βενετίας για αυτήν την εκπληκτικά λιτή, ανθρώπινη και συγκινητική ταινία. Υποψηφιότητα για όσκαρ σεναρίου στον François Boyer (διαβάστε και την περιπέτεια του σεναρίου του). Και άλλες δύο λέξεις για να κλείσουμε: εκπληκτική ταινία...