100 χρόνια σινεμά: 3 Bad Men

Εκατό χρόνια κλείνουν φέτος αρκετές ταινίες του βωβού κινηματογράφου. Μία από αυτές είναι το λεγόμενο δεύτερο μεγάλο, επικό γουέστερν του νεαρού (τότε) σκηνοθέτη John Ford. Και μία από τις λίγες ταινίες του εκείνης της εποχής που έχουν διασωθεί, καθώς οι περισσότερες βωβές του ταινίες είναι χαμένες (ή κατεστραμμένες) και έχουν απομείνει μόνο φωτογραφικά ντοκουμέντα. Αποτελεί επίσης το τελευταίο γουέστερν που γύρισε μέχρι το 1939 και το Stagecoach, αφού μόλις είδε το Sunrise του Μούρναου αποφάσισε να εντρυφήσει στον γερμανικό εξπρεσιονισμό και αυτό έπραξε για τα επόμενα χρόνια.

Εδώ το υπόβαθρο της ιστορίας είναι η εποχή αποίκησης της Ντακότα, εποχή αναζήτησης χρυσού (για οπορτουνίστες) και νέων ευκαιριών ζωής για πολλούς (κυρίως μετανάστατες και οικογένειες από την Ευρώπη που αναζητούν καλύτερο μέλλον σε κάποια εύφορη γη). Κομβικό σημείο της ταινίας αποτελεί το Dakota Land Rush (δηλ. η αποίκηση με τον τρόπο "ο πιο γρήγορος κερδίζει"). Αντίστοιχο θέμα είχαμε δει στο Cimarron του 1960 και φυσικά πιο πρόσφατα με τον Τομ Κρουζ και Νικόλ Κίντμαν στο έργο Μακρινός Ορίζοντας. Οι 3 Bad Men είναι διαβοήτοι ληστές που θα βρεθούν ανάμεσα σε διάφορα συμβάντα και γεγονότα και θα επιλέξουν να σώσουν μία κοπέλα από την επιδρομή κακοποιών προς το καραβάνι της, που πήγαινε προς το ραντεβού για το land rush και που είχε σαν αποτέλεσμα να σκοτωθεί ο πατέρας της. Στο πλευρό της θα βρεθεί και ο διάσημος ηθοποιός -για την εποχή του βωβού- George O'Brien, με τον οποίο θα αναπτυχθεί το απαραίτητο ειδύλλιο. Όλοι μαζί θα πορευτούν και θα έχουν να αντιμετωπίσουν τις προσπάθειες του κακού σερίφη της περιοχής που εποφθαλμιά να κερδίσει με το ζόρι και την κοπέλα και το χρυσό, και θα έχει μαζί του ομάδα κακοποιών που θα πράττουν χωρίς να λογαριάζουν τίποτα. Και η πιο μεγάλη ώρα για να γίνει η τελική "αναμέτρηση" θα είναι η ώρα της αναμπουμπούλας που θα προκύψει με την εκκίνηση της επίκοισης του land rush.

Η ταινία είναι μία κλασική περιπέτεια στην άγρια δύση με τα όλα της, με χαρακτήρες που είναι κακοί απέναντι στο νόμο αλλά ηθικά είναι σωστοί άνθρωποι, και με χαρακτήρες που είναι καλοί μπροστά στο νόμο αλλά είναι... φίδια κολοβά. Στο έργο του Ford πλέον έχει αρχίσει να παίζει σημαντικό ρόλο το τοπίο και το βλέπουμε στα πλάνα του, πλάνα μεγάλης διάρκειας που εμφανίζει τον Άνθρωπο συγκριτικά πολύ μικρό μπροστά στο μέγεθος της Φύσης, σχεδόν ασήμαντο.

Wagon Master (Τραγικό καραβάνι)

Πρωταγωνιστής ο (συνήθως καρατερίστας-δευτεραγωνιστής στα έργα του John Ford) Ben Johnson ως ο αρχηγός ενός καραβανιού Μορμόνων, που προσπαθούν να διασχίσουν την Άγρια Δύση για να βρούνε τη δικιά τους γη της Επαγγελίας και να χτίσουν την κοινότητα που ονειρεύονται. Αυτός είναι ο Wagon Master, του τίτλου του έργου. Αν και η ταινία ξεκινάει αρκετά απλοϊκά και γραφικά, στην πορεία η επιμονή του καραβανιού στις αντίξοες συνθήκες και τους κινδύνους σε κερδίζουν τελικά. Η ολοκλήρωση του έργου έρχεται με το πιο γρήγορο πιστολίδι-ξεκαθάρισμα λογαριασμών που έχουμε δει σε αντίστοιχες ταινίες της εποχής, το μοναδικό πιστολίδι σε ολόκληρο έργο γουέστερν (μετά την πολύ μικρή σκηνή της αρχής). Χαρακτηριστικό γουέστερν του John Ford, εξ ολοκληρού σκηνοθετημένο σε άγρια τοπία (φυσικά στο Monument Valley), σε ποτάμια και σε ερήμους. Αποτέλεσε την έμπνευση για τη δημιουργία της τηλεοπτικής σειράς Wagon Train με πρωταγωνιστή τον μεγάλο καρατερίστα Ward Bond, που στο έργο μας εδώ υποδύεται τον αρχηγό των Μορμόνων. Σημειώστε, τέλος, πως οι Ινδιάνοι δεν είναι οι κακοί της υπόθεσης (αυτό κι αν είναι έκπληξη).

The Horse Soldiers (Οι γενναίοι δε διστάζουν ποτέ!)

O John Wayne είναι ο διοικητής τάγματος Βορείων που παίρνει τη διαταγή να διεισδήσει μέσα από τις γραμμές των Νοτιών για να ανατινάξει μία σιδηρογραμμική γέφυρα που ανεφοδιάζει τους Νότιους σε κομβικό σημείο. Ο William Holden είναι ο γιατρός του τάγματος που θα έρχεται συνέχεια σε κόντρα με το διοικητή, έχοντας να αντιμετώπισει και την εσωτερική πάλι μεταξύ στρατιωτικού καθήκοντος και της ανθρωπιστικής βοήθειας ως ιατρού. Η Constance Towers είναι μία Νότια ιδιοκτήτρια φητείας που τους φιλοξενεί για ένα βράδυ αλλά ακούει για την αποστολή και έτσι την παίρνουν μαζί τους για να μην αποκαλύψει το μυστικό. Αυτό είναι το στόρι, σε λίγες γραμμές, του The Horse Soldiers. Μία ιστορία από τον αμερικανικό εμφύλιο πόλεμο, που έγινε μία από τις πιο μέτριες ταινία του John Ford. Μετά το θάνατο ενός κασκαντέρ, ο Ford έχασε κάθε ενδιαφέρον για την ταινία και τελείωσε το έργο αρκετά βιαστικά. Μόνο για τους φαν του κυρίου Γουέιν.

Fort Apache

Βασισμένη στην πανωλεθρία που υπέστη ο Κάστερ, η ταινία Fort Apache του John Ford, χρησιμοποιώντας διαφορετικά ονόματα αλλά διηγώντας την ίδια πάνω-κάτω ιστορία, είναι μία από τις πρώτες σοβαρές προσπάθειες να δούνε οι αμερικανοί πιο λογικά την ιστορία τους. Είναι όμως και ένας φόρος τιμής στο ιππικό και τους στρατιώτες του 19ου αιώνα και η πρώτη από τις τέσσερις ταινίες με παραπλήσιο θέμο από τον σκηνοθέτη. Ο Φόντα ξεχωρίζει ως δύστροπος αξιωματικός. Ο Γουέιν ως νεαρός υπαξιωματικός αρχίζει να γίνεται ο απόλυτος γουέστερν σταρ των ΗΠΑ (και ένα χρόνο μετά πρωταγωνίστησε στο She wore a yellow ribbon ως γερασμένος αξιωματικός πάλι υπό τις καθοδηγίες του Φορντ). Αναμειγνύει πολύ πετυχημένα παράπλευρες ιστορίες από το στράτευμα, είτε με το νεαρό αξιωματικό και την κόρη του στρατηγού, είτε με τους λοχίες με προεξέχοντα τον δευτεραγωνιστή Victor McLaglen.

Directed by John Ford

Με τη φωνή του Όρσον Γουέλς, ο πρώην κριτικός και νυν σκηνοθέτης Peter Bogdanovich δημιουργεί το ντοκιμαντέρ φόρο-τιμής στον καλύτερο και πιο επιτυχημένο αμερικανό σκηνοθέτη, τον John Ford, δίνοντας στο έργο τον πιο απλό και πιο ωραίο τίτλο: Directed by John Ford.

Δείτε όλο το έργο στο γιου-τιουμπ, όσο υπάρχει δηλαδή.

Four Men and a Prayer (Ο όρκος των τεσσάρων)

Ο συνταγματάρχης πατέρας έκανε λάθη σε δάφορες συρράξεις στην Ινδία και απολύθηκε ατιμωτκά από το στράτευμα. Γύριζοντας στην πατρίδα με μια βαλίτσα γεμάτη στοιχεία που αποδεικνύουν την αθωώτητά του, δολοφονείται μέσα στο σπίτι του. Οι τέσσερις γιοι του θα γυρίσουν όλο τον κόσμο (Ινδία, Βραζιλία, Αίγυπτο και πίσω στην Αγγλία) προσπαθώντας να ξεσκεπάσουν την πλεκτάνη γύρω από τη μυστηριώδη δολοφονία. Και στο πλευρό τους θα βρεθεί μια πλούσια δεσποινίδα, η χαριτωμένη Loretta Young, που με τις διασυνδέσεις της θα τους οδηγήσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Ανάμεσα στους τέσσερις γιους βρίσκουμε τους νεαρότατους George Sanders και David Niven, σ' αυτή τη μικρή σε διάρκεια ταινία του John Ford (πριν ασχοληθεί σχεδόν αποκλειστικά με το ουέστερν) με το όνομα Four Men and a Prayer, που μας παρουσιάζει τα ήθη μιας άλλης εποχής. Όλα αυτά, λίγα χρόνια πριν έρθει ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και εξαφανίσει κάθε ρομαντισμό και αισιοδοξία... Καίρια όμως η αναφορά στις εταιρείες όπλων και στα ανήθικα, διπρόσωπα παιχνίδια που παίζουν.

My Darling Clementine

Ο τίτλος του πρώτου μεταπολεμικού γουέστερν του John Ford μπορεί να είναι My Darling Clementine, το θέμα του όμως αφορά την πασίγνωστη περιπέτεια του Γουάιτ Ερπ με την οικογένεια των Κλάντον. Σε ένα δεύτερο επίπεδο όμως (όπως έγραψε και ο Μπάμπης Ακτσόγλου) η κυρίαρχη προβληματική της ταινίας αφορά την αντίθεση ανάμεσα στην εικόνα της Αμερικής ως μια έρημος που μεταμορφώνεται σταδιακά σε κήπο, τη μεταβατική εποχή από το νομάδα (και του ελεύθερου νόμου του περιπλάνωμενου καουμπόι) στην εποχή του άστυ (της Τάξης και του Νόμου). Στη μέση όλων αυτών βρίσκεται ο πρωταγωνιστής μας (και πρώην νομάδας) Henry Fonda, που θα πέσει θύμα ληστείας από τους Κλάντον, θα χριστεί σερίφης του Τόμπστοουν, αλλά θα θέλει να αφήσει πίσω το παρελθόν του και να γίνει μέλος της εκπολιτισμένης κοινότητας. Για να αντιμετωπίσει όμως τους Κλάντον θα πρέπει να το κάνει με τους όρους της Άγριας και όχι της εκπολιτισμένης Δύσης.

Κλασική ταινία με τα όλα της, με τον Henry Fonda στην καλύτερη περίοδο της ζωής του (στην πρώτη ταινία του μετά τον πόλεμο), τον Victor Mature να υποδύεται τον μπεκρή πιστολά Ντοκ Χολιντέι με πάθος (λίγα χρόνια πριν φορέσει... χλαμύδες), η περίεργη σχέση των δύο φίλων να σκιαγραφείται πολύ ωραία, η Linda Darnell στην πιο διάσημη ταινία της, ο Walter Brennan να υποδύεται τον σκληροτράχηλο πατέρα των Κλάντον (σε πρωτόγνωρα σκληροτράχηλη για εμάς ερμηνεία). Ο Φορντ είχε γνωρίσει στα νιάτα του τον Γουάιτ Ερπ και δήλωσε ότι γύρισε τη σεκάνς της μονομαχίας στο ΟΚ Κοράλ έτσι όπως του την περιέγραψε ο Ερπ. Who knows?! Στα ελληνικά αποδόθηκε με τρεις(!) τίτλους: «Η ζωή αρχίζει με μια σφαίρα», «Καταχθόνιως δίωξις» και «Ο λυτρωτής». Ορισμένοι πάλι χαρακτήρισαν την ταινία σαν ένα φιλμ-νουάρ τοποθετημένο στη Δύση. Ο Σαμ Πέκινπα είχε πει ότι αυτή είναι η αγαπημένη του ταινία. Τι άλλο να προσθέσω εγώ;

Tobacco Road (Καπνοτόπια)

Άλλη μια ταινία στην οποία ο John Ford ασχολείται με τον αγαπημένο του αμερικανικό Νότο, την οικονομική κρίση του '30 και τους φτωχούς και καταφρονημένους ηλικιωμένους. Πρωταγωνιστής ο γερο-Τζίτερ, που ζει στα καπνοτόπια της Τζώρτζια, στον πάλαι ποτέ φημισμένο Tobacco Road. Τα χωράφια πλέον δεν βγάζουν καπνό ή βαμβάκι, τα μεγάλα σπίτια έχουν εγκαταληφθεί από τους ιδιοκτήτες τους και έχουν μείνει οι επιστάτες να τα προσέχουν και κάποιοι μικροκαλλιεργητές που δεν θέλουν να αφήσουν τον τόπο τους. Ήρθε η ώρα να αποφασίσουν να αφήσουν το σπίτι τους και να πάνε στο πτωχοκομείο. Μόνο που Τζίτερ δεν λέει να το βάλει κάτω και ψάχνει τρόπο να βρει $100 για να μείνει στην παράγκα του για άλλον ένα χρόνο. Με πολύ κωμική διάθεση (αφού οι περισσότεροι πρωταγωνιστές είναι... γιου-χου) αλλά και με πολύ ευαισθησία και σεβασμό προς τους χαρακτήρες, ο Ford μεταφέρει το ομώνυμο και διάσημο θεατρικό (το οποίο με τη σειρά του βασίστηκε στο βιβλίο του Erskine Caldwell). Ένα θεατρικό που έσπασε όλα τα ρεκόρ συνεχόμενων εμφανίσεων εκείνη την εποχή στο Μπροντγουέι· 3.182 παραστάσεις μέσα σε οχτώ χρόνια! Η ταινία είναι χαμηλού προϋπολογισμού, χωρίς σταρ-ηθοποιούς (με τους νεαρούς και άσημους τότε Dana Andrews και Gene Tierney), αφορά την επιβίωση των φτωχών και ηλικιωμένων, σίγουρα αρκετά πιο ανάλαφρη απ' ό,τι το βιβλίο, συνεπώς αδιάφορη για τους κριτικούς μέσα στο συνολικό έργο του Ford. Ό,τι πρέπει δηλαδή για έναν σινε-περίεργο σαν κι εμένα.

Arrowsmith

Ο John Ford αποτέλεσε έναν από τους λίγους σκηνοθέτες που ξεκίνησαν την καριέρα τους στην εποχή του βωβού και δεν τους επηρέασε η έλευση του ήχου· επιπροσθέτως δημιουργήσανε και μερικές από τις καλύτερες ταινίες τους. Ένα καλό παράδειγμα επί τούτου αποτελεί η ταινία παραγωγής 1931 με τον τίτλο Arrowsmith που ήταν βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του νομπελίστα Sinclair Lewis. Η ιστορία του γιατρού με το όνομα Arrowsmith που βάζει πάνω από όλα το καθήκον του, δεν θα μπορούσε να αφήσει ασυγκίνητο το κοινό της εποχής. Ο Ronald Colman, σε ρόλο που του ταίριαζε γάντι, θα αποφασίσει να παντρευτεί την καλή του Helen Hayes και να παρατήσει το όνειρό του για έρευνα έτσι ώστε να ζήσουν μαζί μόνο από το επάγγελμα του γιατρού στη μικρή κοινότητα με τους γονείς της. Δύσκολα τα βγάζανε πέρα (άλλες εποχές τότε) αλλά από τύχη καταφέρνει να βοηθήσει και τις αγελάδες των κτηνοτρόφων και να λύσει ένα πρόβλημα αρρώστιας. Αμέσως γίνεται διάσημος και του ανοίγουν οι πόρτες σε μεγάλα ερευνητικά κέντρα. Από κει και έπειτα θα βάλει στόχο να ανακαλύψει κάτι μεγάλο για να βοηθήσει την ανθρωπότητα. Θα καταλάβει όμως ότι η δουλειά του είναι να βοηθάει τους συνανθρώπους του και κάποια στιγμή θα πάει με τη γυναίκα του σε ένα νησί της Καραϊβικής για να βοηθήσει σε μια υπόθεση πανούκλας. Η ταινία ήταν μεγάλη επιτυχία στην εποχή της κερδίζοντας τέσσερις υποψηφιότητες για όσκαρ (και καλύτερης ταινίας). Σήμερα παρακολουθείται με ενδιαφέρον, παρά τη στατική σκηνοθεσία, κυρίως λόγω της ιστορίας και λόγω του Colman.

Donovan's Reef (Γροθιά και γοητεία)

Έχοντας στο μυαλό ότι η ταινία Donovan's Reef περιλαμβάνει τους δύο «σκληρούς» άντρες του Χόλιγουντ, τον John Wayne και τον Lee Marvin, υπέθεσα ότι θα είναι μια κωμική σαχλαμάρα. Ο πρώτος έχει ένα μπαράκι σε ένα παραδεισένιο νησί της Πολυνησίας και ο δεύτερος είναι ο αμερικανός γόης. Έχουν την ίδια μέρα γενέθλια και πλακώνονται συνέχεια στο ξύλο, χωρίς να θυμούνται για ποιο λόγο άρχισε η μεταξύ τους αψιμαχία. Και μετά από τα πρώτα είκοσι λεπτά είπα ότι, αν συνεχιστεί έτσι η ταινία, δεν παλεύεται. Τότε μπαίνει στο παιχνίδι η δις. Elizabeth Allen που υποδύεται την κόρη του γιατρού του νησιού, η οποία καταφθάνει από τη Βοστόνη για να κανονίσει τα περί κληρονομιάς με τον πατέρα της. Έναν πατέρα (Jack Warden) που δεν έχει δει ποτέ και δεν γνωρίζει ότι έχει τρία παιδιά με μια ιθαγενή νησιώτισσα. Αυτό που ακολουθεί είναι ένα ευχάριστο, κωμικό έργο, ό,τι πρέπει για ένα οικογενειακό απόγευμα. Ο σκηνοθέτης John Ford χειρίζεται άνετα πρωταγωνιστές και δεύτερους χαρακτήρες, προσφέροντας απλή, αγνή διασκέδαση. Θα σας θυμίσει τον Ήσυχο άνθρωπο (με τους ίδιους συντελεστές), αλλά αντί να διαδραματίζεται στην Ιρλανδία, βρισκόμαστε στο νησί Χαληακαλόχα της Γαλλικής Πολυνησίας (αν και γυρίστηκε στη Χαβάι) την εποχή των Χριστουγέννων! Κατά τύχη λοιπόν, μας προέκυψε και επίκαιρο το θέμα. Ενδείκνυται λοιπόν και σε όσους θέλουν να δουν πώς περνάνε (ή περνούσαν το 1963) τα Χριστούγεννα σε εξωτικά μέρη. Να πούμε, τέλος, ότι αποτέλεσε την τελευταία συνεργασία του Ford και του Wayne.

The Lost Patrol

Βρετανοί στρατιώτες περιπολούν την έρημο της Μεσοποταμίας κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου πολέμου. Ο αξιωματικός τους πέφτει νεκρός από έναν αντίπαλο Άραβα sniper και ο λοχίας μένει στα χαμένα καθώς δεν τον ενημέρωσε ο αξιωματικός για την αποστολή τους. Αποφασίζει να γυρίσουν πίσω και να ενσωματωθούν με τη μεραρχία, αλλά δεν ξέρουν ούτε πού βρίσκονται ούτε προς τα πού να κινηθούν. Η απεγνωσμένη πορεία μέσα στην έρημο θα τους βγάλει σε μια όαση και προς το παρών θα επιβιώσουν από τη δίψα και τον ήλιο. Εκεί όμως θα βρεθούν περικυκλωμένοι και παγιδευμένοι από τους Άραβες...

Αυτή είναι η Χαμένη περίπολος του John Ford, μια από τις καλύτερες ταινίες της χρονιάς της και μία από τις καλύτερες του μεγάλου αυτού σκηνοθέτη από την προ-γουέστερν εποχή της καριέρας του. Αν αφήσετε απ'έξω τις υπερβολικές και γραφικές ερμηνείες των ηθοποιών, μπορείτε να απολαύσετε μια αντρική ταινία για το φόβο γύρω από το άγνωστο και τη δύναμη της ελπίδας. Έντονα θρησκευτικά στοιχεία μέσω του χαρακτήρα που υποδύεται ο Boris Karloff έρχονται σε κόντρα με τον ορθολογισμό του λοχία που υποδύεται ο Victor McLaglen, ένα χρόνο πριν ξανασυνεργαστεί με τον Ford στον Καταδότη και κερδίσει το όσκαρ α' ανδρικού ρόλου. Μπορεί να την πετύχετε στο κανάλι της Βουλής καμιά φορά.

The Long Voyage Home

Βασισμένη σε διάφορα θεατρικά του Eugene O'Neil, η ταινία του John Ford The Long Voyage Home (δύο τίτλοι στα ελληνικά: Περιπέτεια στον ωκεανό ή/και Το μακρύ ταξίδι του γυρισμού) ήθελε να αποτίσει έναν φόρο τιμής στους ναυτικούς των εμπορικών πλοίων και ειδικότερα σε αυτούς που δούλευαν κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου πολέμου, κάτω από τη διαρκή απειλή βύθισης από τα γερμανικά υποβρύχια. Τα τέσσερα μονόπρακτα έγιναν σενάριο από τον μόνιμο συνεργάτη του Ford, τον Dudley Nichols. Ο μόνιμος πρωταγωνιστής του, ο John Wayne, υποδύεται έναν Σουηδό στην καταγωγή που μετά από 10 χρόνια στα καράβια θέλει να γυρίσει στην πατρίδα του. Όλοι τον συμπαθούν και προσπαθούν να τον βοηθήσουν. Το κυριότερο μέλημά τους είναι να τον προσέχουν μη «φάει» τα λεφτά του σε κάθε λιμάνι που κάνουν στάσεις. Ταυτόχρονα, βλέπουμε τις ιστορίες και των υπολοίπων, με κύριο χαρακτηριστικό τη σχέση λατρείας/αγάπης που έχουν με τη θάλασσα, αλλά και με τις γυναίκες! Βαριά, αργή και απαιτητική ταινία, η οποία επικεντρώνεται στους χαρακτήρες και λιγότερο στη δράση, δύσκολη (να μην πω αδύνατη) για θέαση από το σημερινό κοινό που θέλει χρώμα και κίνηση κάμερας με ταχύτητα ήχου. Ήταν υποψήφια για έξι όσκαρ: καλύτερης ταινίας, σεναρίου, μοντάζ, μουσικής, εφέ και φωτογραφίας για την απίστευτη δουλειά του κυρίου Gregg Toland, πιο γνωστού για τη δουλειά/τέχνη του στον Πολίτη Κέιν. Πέθανε το 1948 όντας μόλις 44 χρονών.

The Fugitive (Ο σταυρός του μαρτυρίου)

Σε μια φανταστική χώρα της Κεντρικής Αμερικής, οι ιερείς διώκονται και εκτελούνται από το στρατιωτικό καθεστώς που κυβερνάει τη χώρα. Ο τελευταίος που έχει απομείνει δεν σκοπεύει να φύγει και προσπαθεί να επαναλειτουργήσει την εκκλησία του. Όμως οι στρατιωτικοί τον κυνηγάνε και αναγκάζεται να γίνει φυγάς.

Αυτή είναι σε γενικές γραμμές η ιστορία της ταινίας The Fugitive. Βασισμένη στο βιβλίο "The Power and the Glory" του Graham Greene («Η δύναμη και η δόξα», εκδόσεις Ζαχαρόπουλος), η ταινία σκηνοθετήθηκε από τον John Ford και δεν έχει καμία σχέση με όσα είχε κάνει μέχρι τότε ο δημιουργός. Δεν πρόκειται ούτε για περιπέτεια ούτε για ταινία δράσης. Είναι μια ταινία με έντονο θρησκευτικό στοιχείο και πολλούς συμβολισμούς (εξ ου και ο ελληνικός τίτλος «Ο σταυρός του μαρτυρίου»), με αργή εξέλιξη της πλοκής, για να μην πω κουραστική. Όμορφη ασπρόμαυρη φωτογραφία από τον διάσημο μεξικανό φωτογράφο Gabriel Figueroa, που στην σχεδόν πενηντάχρονη καριέρα του φωτογράφησε πάνω από 200 ταινίες. Μεταξύ αυτών και τις περισσότερες του Λούις Μπουνιουέλ.

Young Mr. Lincoln (Ο νεαρός κύριος Λίνκολν)

Ο παραγωγός Darryl F. Zanuck μαζί με τον John Ford έφτιαξαν την ταινία Young Mr. Lincoln από την αρχή μέχρι το τέλος. Λέγεται ότι ο Ford κατέστρεψε κάποιες αχρησιμοποίητες σκηνές έτσι ώστε να μην μπορούν οι παραγωγοί των στούντιο να τις χρησιμοποιήσουν μελλοντικά και να αλλάξουν το τελικό αποτέλεσμα. Η ταινία επικεντρώνεται στη χρονική εποχή όπου ο νεαρός και πολιτικά ανήσυχος Αβραάμ Λίνκολν ασκούσε το επάγγελμα του δικηγόρου στο Spingfield του Ιλινόις. Η φανταστική ιστορία στην οποία επικεντρώνεται η ταινία αφορά το φόνο ενός νεαρού από δύο αδέρφια με τον Λίνκολν να είναι αυτός που αναλαμβάνει την υπεράσπισή τους. Σ' αυτήν την ιστορία αναμειγνύονται με πολύ πετυχημένο τρόπο διάφορα πρόσωπα που θα παίξουν σημαντικό ρόλο στην πορεία της ζωής του μελλοντικού προέδρου. Μπορεί η επίλυση της δίκης να θύμιζε περισσότερο Πουαρό, δεν παύει η ταινία να είναι καλοφτιαγμένη, χαριτωμένη σε γενικές γραμμές και σίγουρα παρακολουθείται ευχάριστα, αλλά στο τέλος δεν σου αφήνει καμιά ιδιαίτερη «γεύση». Θα τη θυμόμαστε κυρίως για το εκπληκτικό μεϊκ-απ πάνω στον Henry Fonda (απίστευτη μύτη, πραγματικά!), ο οποίος αναγνωρίζεται μόνο από τη φωνή του!

Two Rode Together

Αν ισχύει αυτό που λέγεται, ότι δηλαδή ο John Ford ασχολήθηκε χωρίς να το θέλει με την ταινία Two Rode Together (στα ellinikos: Οι δύο ιππότες της κολάσεως), ότι είχε πει ο ίδιος ότι η ταινία είναι το χειρότερο πράμα με το οποίο ασχολήθηκε τα τελευταία 20 χρόνια, καταλαβαίνετε τότε ότι η ποιότητά της είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Κρίμα για τους δύο ηθοποιούς (James Stewart και Richard Widmark) που αναγκάστηκαν να συμμετάσχουν στο όλο project. Η όλη ιστορία μας δεν έχει καμία δραματική ένταση, τα δυνατά της σημεία (όπως το λιντσάρισμα) τελειώνουν πολύ γρήγορα και έχει πολλά ανούσια και αργά σημεία που δεν εξυπηρετούν σε τίποτα την εξέλιξη της πλοκής· περισσότερο κουράζουν. Η υπόθεση εδώ έχει αρκετά στοιχεία με την παλιότερη επιτυχία του Ford Η αιχμάλωτη της ερήμου (λευκοί αιχμάλωτοι των ινδιάνων), η οποία φυσικά δεν είχε τη δυναμική του προηγούμενου έργου. Μέτρια πράματα δηλαδή...

How Green Was My Valley (Η κοιλάδα της κατάρας)

Βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο του Richard Llewellyn, η ταινία How Green Was My Valley του 1941 έδωσε το τρίτο όσκαρ σκηνοθεσίας στον John Ford (και μάλιστα συνεχόμενο μετά τα Σταφύλια της οργής), αποσπώντας η ταινία συνολικά πέντε από τις δέκα υποψηφιότητες που κατάφερε να μαζέψει, κερδίζοντας και αυτό της καλύτερης ταινίας με αντιπάλους τον Πολίτη Κέιν και το Γεράκι της Μάλτας, μεταξύ άλλων. Η ιστορία μας αφορά τη ζωή μιας πολυμελούς οικογένειας σε μια πόλη ανθρακωρύχων της Ουαλίας, όπου η ζωή τους είναι μόνο δουλειά και πάλι δουλειά. Μέσα από την οπτική γωνία του μικρότερου γιου, παρακολουθούμε πώς βίωσαν οι άνθρωποι την βιομηχανική επανάσταση μέσα στη μόλυνση και τα εργατικά τους ατυχήματα· βλέπουμε τη σημασία της απεργίας όταν τα αφεντικά αρχίζουν να μειώνουν τους μισθούς· παρακολουθούμε τη διάσπαση της οικογένειας και την ανάγκη των μεγαλυτέρων γιων να μεταναστεύσουν στην Αμερική για ένα καλύτερο αύριο. Ο John Ford δημιουργεί ένα ουμανιστικό δράμα επικών διαστάσεων, το οποίο ήταν ό,τι πρέπει για την αμερικανική οικογένεια, την εποχή μάλιστα που είχε μπει στον πόλεμο. Αναζητήστε μιας από τις καλύτερες δραματικές ταινίες της κλασικής περιόδου του Χόλιγουντ.

The Man Who Shot Liberty Valance

Από τα τόσα γουέστερν που κάτσαμε και ξαναείδαμε (και μερικά είδαμε για πρώτη φορά), η ταινία του 1962 Ο άνθρωπος που σκότωσε τον Λίμπερτι Βάλανς ανήκει ήδη στις αγαπημένες μου. Για πολλούς θεωρείται ως η τελευταία μεγάλη ταινία του John Ford. Ο James Stewart υποδύεται έναν ηλικιωμένο γερουσιαστή που επιστρέφει στη μικρή πόλη του Σίνμπουν για να παρεβρεθεί στην κηδεία του φίλου του και εκεί διηγείται στους δημιοσιογράφους την άγνωστη ιστορία της μικρής πόλης, ένα μίνι-χρονικό της ίδιας της Άγριας Δύσης. Και εμείς παρακολουθούμε στη συνέχεια το πώς βρέθηκε εκεί ως νεαρός δικηγόρος που ήθελε να εξασκήσει το επάγγελμά του έχοντας για μοναδικά όπλα τα βιβλία του· πώς δημιουργήθηκε η αντιπαλότητα και έχθρα με τον περιβόητο νταή Liberty Valance (που υποδύεται ο Lee Marvin)· πώς τον βοήθησε ο σκληρός (φυσικά) John Wayne και του έδειξε πώς να χειρίζεται το όπλο· πώς ο διαβασμένος Stewart έμαθε στους αγρότες γραφή και ανάγνωση και τους βοήθησε να εξασκήσουν τα νόμιμα δικαιώματά τους ενάντια στην αδικία των μεγαλοκτηματιών. Ουσιαστικά, βλέπουμε (όπως έχει γραφεί και αλλού) το πέρασμα από την τρομοκρατία στην έννομη τάξη, από τον αναλφαβητισμό στο δημοκρατικό δικαίωμα της ψήφου.

The Grapes of Wrath (Τα σταφύλια της οργής)

Μετά την επιτυχία της Ταχυδρομικής Άμαξας και πριν αρχίσει να ασχολείται σχεδόν αποκλειστικά με το western και τον John Wayne, o John Ford επιλέχθηκε από τον πολύ-παραγωγό Zanuck για να κινηματογραφήσει το πασίγνωστο και δημοφιλέστατο έργο του John Steinbeck, το The Grapes of Wrath (1940-Τα σταφύλια της οργής). Μέσα σε 45 ημέρες ο Ford είχε τελειώσει την παραγωγή, δημιουργώντας μια ανθρώπινη, δυνατή ταινία. Μπορεί να μην εμβάθυνε —όπως το βιβλίο— στα κοινωνιολογικά ζητήματα, αποτελεί πάντως μια ουμανιστική ταινία που αγγίζει ευαίσθητες χορδές. Ο Ford, ως Ιρλανδός μετανάστης, γνώρισε παρόμοιες καταστάσεις και ένιωσε οικείος με το θέμα του έργου. Ένα έργο που θέλει μια οικογένεια να εκδιώχνεται από τον τόπο της μετά το οικονομικό κραχ και αναγκάζεται να διανύσει τη μισή Αμερική προς αναζήτηση δουλειάς και ενός καλύτερου Αύριου. Ενδιαφέρουσες οι σκηνές στο κοινόβιο με τους τραμπούκους καπιταλιστές να θέλουν να το διαλύσουν. Δύσκολα θέματα σε μια πουριτανική, αριστερο-φοβική Αμερική που σε λίγο θα έμπαινε στον πόλεμο... Όσκαρ σκηνοθεσίας στον Ford και β' γυναικείου ρόλου στη μάνα Jane Darwell.

Οι τρεις δραπέτες

Ή καλύτερα, κατά το αγγλικόν, 3 Godfathers. Αλλά ένα γουέστερν διαφημίζεται ακούγεται καλύτερα με τη λέξη δραπέτης παρά με τη λέξη νονός, έτσι δεν είναι;

Ο μεγάλος αμερικανός σκηνοθέτης John Ford μετά τον πόλεμο πήρε φορά και άρχισε να φτιάχνει το ένα western πίσω απ' το άλλο. Το 1948 παρουσίασε αυτή την ενδιαφέρουσα ιστορία των τριών κακοποιών που, ενώ τους κυνηγάει μια διμοιρία σερίφηδων να τους συλλάβει, συναντάνε μια εγκυμονούσα γυναίκα και την βοηθάνε να ξεγεννήσει. Αυτή όμως πεθαίνει και αναλαμβάνουν αυτοί οι τρεις τη φροντίδα του νεογέννητου, μέσα στο άγονο και αφυλόξενο ερημικό τοπίο της αμερικανικής δύσης. Οι παραλληλισμοί με τους Τρεις Μάγους, τη γέννηση του Χριστού και το αστέρι της Βηθλεέμ είναι παραπάνω από εμφανείς και μάλλον αυτά τα στοιχεία γούσταρε και ο θρησκεύομενος σκηνοθέτης και κινηματογράφησε αυτή την ιστορία (λέω εγώ τώρα). Καθώς οδεύουμε προς το τέλος και το δραματικό στοιχείο κλιμακώνεται, έρχεται το αναπάντεχο happy-end και μειώνει -κατά εμέ πάντα- την αξία της ταινίας. Αλλά τι να κάνουμε, αφού πρωταγωνιστεί ο εθνικός ήρωας των αμερικανών, ο John Wayne. Στην τελική όμως δεν πειράζει, καθότι μιλάμε για ένα western διαφορετικό απ' τα άλλα.